Klasisizm

Reklamlar

Klasisizm Ortaya Çıkışı 

Klasisizm; eski, asırlar geçse de önemini kaybetmeyen, iyi, nitelikli; kalitesi ve üstün vasıfları sebebiyle sınıflanmış anlamlarını taşıyan klasik kelimesinden türetilmiş bir terimdir. Rönesans’ı hazırlayan önemli fikir ve sanat akımlarından biridir. Temellerini Sokrat, Eflatun, Aristo tarafından işlenen ideamimesis ilgisine bağlayan ve “Sanat eseri genel olan tabiatı anlatır. Fikrince evrensel doğrulara bağlı kalan bir felsefe ve sanat anlayışıdır.

Montaigne (1553-1592)’in “Denemeler” adlı eseri, eski Yunan ve Latin geleneğini hatırlatan ve antikite adı verilen üslupla kaleme alınmıştır. Descartes (1596-1650) “Rasyonalizmin merkezi antik Yunan’dır.” derken aslında Klasisizmin kaynaklarını dile getirmektedir. 1634’te Fransız Akademisi’nin kurulması, Pascal’ın araştırmaları, 17. asırda Boileau’nun, klasizmin ustası olarak belirlenmesi, bu akımın beslendiği ilk hareketlere örneklik teşkil eder. Boileau, Aristo’nun Poetika’sı ve Hornace’m sanat görüşleri ile birlikte 1674’te Art Poetika (Şiir Sanatı) adlı eserini yazar. Racine, Corneille, Moliere, Madame de la Fayette, yeni bir Ezop olarak La Fontaine, klasisizmin ilk temsilcileridir.

Not:

  • Montaigne deneme,
  • La Fontaine fabl,
  • Racine ve Corneille trajedi,
  • Moliere komedi,
  • Boileau eleştiri,
  • Fenelon roman (Madame de la Fayette),
  • La Bruyere karakterler açısından klasisizmi temsil ederler.
  • Felsefi düşüncede, Descartes ve Pascal öne çıkar.

Klasisizmin genel özellikleri:

  • Eski Yunan ve Latin geleneği ve birikimi demek olan Antikite, her hâli ile yeniden keşfedilmen ve yaşanmalıdır. Gerekirse, klasik eserler taklit edilmeli, tercüme ve uyarlamaları yapılmalıdır.
  • Sanatta, bütün saflığı ve doğallığı ile tabiata dönüş esastır. Tabiat, en önemli kaynaktır. Buradan doğallık keşfedilecektir.
  • Hümanizm tecrübesinden sonra, tabiatın bir parçası olması hasebiyle insana dönüş gerçekleşecek ve doğanın mükemmel bir parçası olan sağlıklı, akıllı, mantıklı, makul insan fikri yaygınlaştırılacaktır.
  • Akıl, sağduyu öne geçecek, duyular, akıl süzgecinden geçirilecektir.
  • Dil kuralları, klasik şartları da içine alan en doğru gramer sistemini takip etmelidir. Sanat adına hiçbir yazar, dilin özelliklerini değiştiremez. Dil ve ifade, okumuşların, aristokratların, üstat seçkinlerin dilidir; eserlerde halk konuşması ve argo yoktur.
  • Klasisizmin karakteristik türü tiyatrodur; özellikle komedi ve trajedi. Deneme, sonra diğer türler kullanılır. Klasisizm, tiyatroya hacim disiplini getirmiş; üç birlik kuralı, 24 saat sınırı ile şekillendirilmiştir. Sahnedeki bir eser; konuda, mekânda ve zamanda birlik prensibini korumalıdır. Tiyatroda itiş kakış, asil olmayan hâller, kan, hayvan objeleri kullanılmaz.
  • Gerek özel hayatta ve gerekse sosyal ve siyasi şartlarda normal dışı hâllerin sanat eserinden özellikle tiyatro sahnelerinden uzaklaştırılması fikri benimsenmelidir.
  • Sanat eseri, kendi içinde bütündür ve mükemmeliyet fikri, bu bütünlük anlayışını tamamlar.
  • Klasik sanatkârlar, “Sanat sanat içindir.“ fikrine yakın eserler kaleme almıştır. Eserlerde, sanatçı kendi varlığını, kişiliğini gizler. Yazarın eserde kişisel takdimlerle olaya müdahale etmesi yani tedahül (olayın akışına dışardan karışma) tekniğini kullanmaması, o kusura düşmemesi, klasik eserlerin önemli bir özelliğidir.
  •  Apolion tavır olan sağlıklı insanın cesur ve asil hâlleri öne çıkar. Kahramanın ruh hâli önemle üzerinde durulan bir husustur. Dış görünüşü pek öne çıkmaz ama insan tiplemeleri çok çok önemlidir.
  • Çevrenin önemi, tabiat açısından esere girer. En önemli tabiat harikası ise insandır. Tasvirde dış mekân ihmal edilir.
  • Konular eski Yunan ve Latin’den esinlenerek seçilmiştir. Konunun kendisi çok önemli değil ama nasıl işlendiği ve ne gibi kurallar teklif ettiği önemlidir. Moda, geçici hevesle yaygınlaşan konular değil, evrensel asırlarca insanları meşgul eden konulardır.

Not:

Reklamlar

Türk edebiyatında klasisizm, Batıda olduğu gibi değil kendi karakteristik özelliklerine göre gelişmiştir. İbrahim Şinasi Efendi ve Ahmet Vefik Paşa gibi sanatkârlarda klasik akımın etkileri görülür

Klasisizm Akımı Nedir Hakkında Kısaca Özet Bilgi

Klasisizm, XVI. yüzyılın sonlarında Fransa’da monarşinin güçlenmesiyle ortaya çıkmış bir edebî akımdır. Eski Yunan ve Latin edebiyatlarını örnek alan klasisizmde sanattaki kural ve ilkelere sıkı sıkıya bağlılık esastır. Bu akımda akla, sağduyuya ve ahlak ilkelerine büyük önem verilir. Kişisel duygu ve eğilimler değil insanın değişmeyen özellikleri yansıtılır. Konular tarihten ve mitolojiden alınır. Kahramanlar soylulardan seçilir. Dil ve anlatımda mükemmellik amaçlanır; açıklık, yalınlık, duruluk önemsenir. Kaba ve çirkin sözlere yer verilmez. Sanatçı eserde kişiliğini gizler.
Klasisizm akımında en çok tiyatro (trajedi ve komedi), şiir ve fabl türlerinde eserler verilmiştir. Fransız edebiyatından Bouileau (Bualo), Corneille (Korney), Racine, Moliére (Molyer), La Fontaine (La Fonten), Fénelon (Fenelon), Madam de la Fayette (Madam dö la Fayet) bu akımın başlıca temsilcilerindendir. Şinasi ve Ahmet Vefik Paşa ise Türk edebiyatında klasisizmden etkilenmiş sanatçılardandır.

Klasisizm Sanat Akımı Hakkında Geniş Bilgi

17.yüzyılda Fransa’da doğmuş bir edebi akı­mdır. 17.yüzyıl Fransası’nın toplumsal ve siyasal ya­pısı, düşünsel alanda rasyonalizm (akılcılık) felsefe­si, klasisizmin doğuşunda etkili olmuştur. Bu yüzyılda Fransa’da güçlü bir krallık rejimi vardır. Siyasal ve toplumsal alanda her şey kuralla­ra bağlanmış, yasa ve düzen egemen olmuştur. İnsan hak ve özgürlükleri önem taşımamaktadır. 1634’te Fransız Akademisi kurularak dil ve ede­biyat kuralları belirlenmiştir. Descartes’in, rasyonalist felsefesine göre akıl, doğru ve gerçeği bulmanın temel aracıdır. Duygular, kesinlikle aklın denetimine alınmalıdır.

Klasisizmin Özellikleri:

1. Klasik sanatçılar akla ve sağduyuya önem ve­rirler. Duygu ve coşkuları, akıl yoluyla denetleme amacı güderler.
2. Klasik sanatçılar eski Yunan ve Latin edebi­yatlarını Örnek alırlar. Klasisizmin konuları mitolojiden seçilir.
3. Klasiklere göre “doğa” denince, insanın iç dünyası anlaşılır. Klasik yapıtlarda insanın değiş­meyen duygu ve düşüncelerini işlerler.
4. Klasikler, işledikleri konuya değil, konunun işleniş biçimine önem verirler. Konular nasıl olsa, eski Yunan edebiyatı ve Latin edebiyatında, mitolojide vardır.
5. Klasikler biçim kusursuzluğuna önem verirler. Üslubun süssüz, açık, yapmacıktan uzak olmasına dikkat ederler.
6. Klasikler, günlük gelip geçici ( moda ) konuları değil, yüzyıllara dayanabilecek, kalıcı konuları se­çerler.
7. Klasikler, ahlaksal bir amaç güderler. Kahra­man olarak seçkin, olgun, bedensel ve ruhsal so­runları olmayan kişiler seçilir. Çocuklar ve halktan kişilere yer verilmez.
8. Klasik yapıtlarda seçkin bir dil kullanılır. Kaba saba sözlere yer verilmez. Yapıtlar ulusal dillerle yazılmıştır.
9. Klasik sanatçılar, yapıtlarda kendi kişiliklerini gizler.
10. İnsan dışındaki hiçbir şey önemsenmemiş; giysi, dekor, doğa görüntüleri İhmal edilmiştir.
11. Klasik sanatçılar, eleştiri, deneme, fabl, mektup, felsefe gibi alanlarda yapıtlar vermişlerdir. Ancak klasisizmin türleri trajedi ve komedi gibi tiyatro türleridir. Roman türü gelişmemiştir.
12. Klasik sanatçılar, tiyatroda üç birlik kuralına (zaman, yer ve olay) uydular.
13. Trajedide Corneille, Racine; komedide Moliere; eleştiride Boileau; felsefe de Descartes, Pascal; fablda La Fontaine; özdeyişte La Rochefacault; romanda Mme De La Fayette, Fenelon, Daniele Defoe; karakterde La Bruyere klasisizmin temsilcileridir.

Şimdi, bu sanatçıların sanatçı kişilikleri ve yapıtları üzerinde kısaca duralım:

* Corneille
* Moliere
* Racine
* La Fontaine
* Daniele Defoe
* Boileau
* Descartes
* Pascal

Klasisizm Akımının Türk Edebiyatındaki Etkileri:

Batılı anlamıyla Klasisizmin Türk edebiyatındaki etkileri sınırlı sayıda sanatçı ve yapıt üzerinde var­dır; Yusuf Kamil Paşa’nın “Telemak” çevirisi, Şinasi’nin “Şair Evlenmesi” oyununda üç birlik kura­lını uygulaması, Ahmet Vefik Paşa’nın Moliere’den yaptığı çeviri ve uygulamalar, Direktör Ali Bey’in Moliere’den yaptığı “Kokana Yatıyor” uyarlaması, kiasisizmin edebiyatımızdaki yansımaları olarak gösterilebilir.

Diğer Akımlar:

« »

Alt Kategoriler:

Bir Yorum

Siz de Fikrinizi Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yandex.Metrica