Ses Bilgisi

Reklamlar

Dilimizdeki Ses Kuralları:

   1- Bugün, Türkçe kelimelerimizde uzun sesli yoktur. Seslilerimiz, kelimelerde aynı veya orta uzunluktadırlar. Sonradan Türkçeleşmiş kelimeler katip,tesir, tevil, askeri, iktisadi… bu kurala uymaz. Bazı kişilerin yapısı gibi gelişi güzel yabancı veya Türkçe kelimeleri yersiz olarak uzatmak veya kısaltmak  doğru değildir. Hâtıra (doğrusu hatıra), hulâsö (doğrusu- bulâsa) şakaa (doğrusu-şaka), tesir (doğrusu teesir) dir.

      Türkçe kelimelerdeki bazı sesliler, konuşmada isteği veya duyguyu ifade etmek için uzun söyleyebilirler. Yazıık, Yook, olmadıı, Uzuuun, konuştuun, kardeşiiim, güzeel gibi.

   2- Türkçe kelimelerde O ve O seslileri, sadece ilk hecede bulunurlar. Koyun, oluk, bölük… gibi -yor eki bu kuralın dışındadır,-yor bir ek olarak kalmıştır.

Reklamlar

       3- Türkçe’de j sessizi yoktur. Jandarma, Jale, Japon gibi kelimeler Türkçe ve başka dillerden girmiş Türkçeleşmiş kelimelerdir.

   4- Türkçe kelimelerde genel olarak f sessizi yoktur. Kelimelerimizdeki f’ lere yansımalardır of, öf, caf cuf, fısıltı, üflemek, fiskos rastlanır b) b, p veya e ensizleri f ye çevrilmiş kelimelerde Öbke üvke, uvmak > ufalamak, yubka > yufka, hoşab > hoşaf, çirk-âb > çirkef, lokomotive > lokomotif. Bunlar dışındaki f Ii kelimeler yabana asıllıdırlar.

      5-  Türkçe kelimelerde genel olarak h sessizi yoktur. Bugün bazı kelimelerimizde gönden h sessizi eskiden kalın k sessizi idi. İstanbul ağzı k. lan sonradan h ye çevrilmiştir. Kanı > Hani, kangı > hangi, daki > dahi, kalun > hatun… gibi.

  • Türkçe bazı ünlemlerde ve yansımalarda h sessizine rastlanır, hay, hey, hınkı, hışırtı, hırhır… gibi.

    6- Tükçe kelimelerin başında c sessizi bulunmaz, ancak yansımalarda bulunur. Cızırtı, cırlak, civciv, cıvıldamak., gibi.

          7- “ğ” sessizi, Türkçe kelimelerin başında hiç bulunmaz.

       8-   ı ve r sessizleri, Türkçe kelimelerin başında bulunmazlar, ancak pek az yansımalarda bulunurlar. Lıkır lıkır, lokur, lokur, lop, löpür, löpür, rap rap… gibi.

      9-  “m“ sessizi genel olarak, Türkçe kelimelerin başında bulunmaz, ancak bazı yansımalarda, mi soru edatında ve m’ li tekrarlarda bulunur, mışıl mışıl, mırıldanmak, melemek, miyavlamak,mama, kitap mitap, kapı, mapı… gibi.

  •      Azeri lehçesinde kelime başlarında “m” ye fazlaca rastlanır, men >ben, min > bin, mengiz> beniz, minmek> binmek… gibi.

     10-  “d” sessizine Türkçe kelimelerin başında ancak ne sorusunda, ne ile yapılmış birleşik kelimelerde ve birkaç yansımalarda rastlanır, niçin, nasıl, neerede, neden, neyse, nice, ninniler, nine, niye… gibi.

         11-  v sessizi genel olarak Türkçe kelimelerin başında bulunmaz. Ancak şu hallerde bulunabilir.

a) Yansımalarda: vız, vızıltı, vızır, vızır, vınnr… gibi.

b) Doğu Lehçesinde  b sessizinin Batı Lehçesinde ve ye çevrildiğini gördüğümüz kelimelerde: barmak > varmak, birmek > virmek, bar > var… gibi vurmak kelimesinin aslı vurmaktır. Baştaki v sonradan türemiştir.

   12- “z” sessizi, Türkçe kelimelerin başında ancak bazı yansımalarda bulunur. zıpzıp, zıplamak, zır zır, zınltı, zonklamak… gibi.

      13- Türkçe’de kelime veya hece sonunda b c d g sessizi bulunmaz.

       14- Aynı ses baskısı altında iki seslinin birbiriyle sıkı sıkıya birleşip bir tek ses vermesi olayına DİFTONG denir. Yabani asıllı kelimelerde görülür.

          15- Türkçe’de, kök şeklindeki kelimelerde sessizler ikizleşmesi  yoktur. Eski Türkçede ikki, sekkiz, ottuz, bugünkü Türkçede de anne gibi kelimelerde ikizleşme görülür. Eski kelimelerin iki, sekiz, otuz olduğunu, ana kelimesinde İstanbul ağzında ane sonrada enne ye çevrildiği görülür. Dilimiz sessizler ikizleşmesinden hoşlanmaz. Yabancı kelimelerdeki ikizileşmeyi de bozar.
hammam > hamam, hammal > hamal, kassap > kasap, niyyet > niyet, kerte > kere… gibi.

    16- Türkçe kelimelerin veya hecelerin başında iki sessiz bulunmaz. Başında iki sessiz bulunan yabancı kelimeleri dilimiz, ya bu sessizlerin arasına bir sesli getirmek, ya da başa bir sesli eklemek suretiyle Türkçeleşti meye çalışır, groş (islâvca) > kuruş, kravat > kıravat, tren > tiren, stasyon > istasyon, statistik > istatistik… gibi.

  17- Türkçe’de kelime veya hece sonunda ancak çift sessizler bulunabilir, iç (ölç), ik (ilk, kalk), ıp (alp), Lt (alt), nç (güvenç), nk (denk), ip (sarp), ıs (sarmak), at (ust), şh (hişt, pişt) gibi.
Dilimiz yabancı dilden giren kelimelerdeki çift sessizler bulunan sessizleri araya bir sesli gelmek suretiyle ayırmıştır.

    18- Türkçede kelime veya hecenin sonunda hiçbir zaman üç sessiz yan yana bulunamaz.

      19-  Türkçe kelimelerin içinde, ikisi önceki biri sonraki hecenin malı olmak üzere üç sessiz yan yana bulunabilir. Korkmuş ürktü, sürçtü, sarsmak…. gibi.
Dilimize başka dillerden giren yabancı asıllı kelimeler günlük hayatımızın bir parçası olmuş, dil onları benimsemiş, millet olarak kullanıyorsak o kelimeler Türkçeleşmiş sayılır. Bu tür kelimelere Türkçeleşmiş Türkçe  kelimeler denir.

Yandex.Metrica