Edebi Akımlar

Reklamlar

Yeniden Doğuş veya Medeniyetin Yeniden İnşası 

Edebî akımlar yüzyıllar süren tarihî bir gelişmenin sonunda bugünkü şekline ulaşmış karmaşık ve bileşik bir yapıdır. Temelleri, eski Mezopotamya, Mısır, Yunan ve Latin değerlerine bağlıdır. Her asırda yeni bir boyut ve içerik eklenmesiyle coğrafya ve kültür dairelerine göre bazı değişiklikler gösterir. Bir ülkedeki edebî akım özelliği ve şartları, bir başka ülkeye uymaz.

Rönesans: Çıkış Noktası

Mezopotamya: Mısır-Yahudilik- Yunan-Latin-Hıristiyanlık- Çin ve Hint Medeniyetleri
İslam Medeniyeti: Mekke- Medine- Gırnata (İspanya)
Batı Medeniyeti
Sümer, Mısır: Bu iki medeniyetin çevresindeki Antik Kültür Etkileri: Yunan Edebiyatı-Latin Edebiyatı-Batı Edebiyatı

Reklamlar

Batı medeniyeti, Sümer ve Mısır gibi iki dairenin antik kültür etkileri ile kurulmuş bir kabuller sistemine dayanır. Yukarıdaki birleşimin ana hareket noktası, Sümer ve Mısır çizgisiyle gelişen Yunan ve Latin (Greko-Latin) kaynaklarıdır.

Böylece, edebiyat teorileri ile takip edebildiğimiz Batı medeniyeti ve onun dayandığı Rönesans kültürünün alt başlıkları elde edilir. Bilim ve teknolojideki ilerlemeler, tercümecilik hareketi, İtalya Toskana Vadisi’ndeki sanat hareketleri, Greko-Latin kültürüne (antikiteye) dönüş, ticaret yollarının el değiştirmesi, felsefe ve sanatta büyük gelişmeler, düşünce ve sanat akımları, seyyahların batıya aktardığı bilgiler, coğrafi keşifler, Amerika’nın keşfi ile zengin kaynaklara ulaşma, Fransız İhtilali, etnisite, ulus devlet anlayışları, millî dil ve kültür anlayışları, Eski Lahit (Tevrat) + Yeni Lahit (İncil) = Yeni Hıristiyanlık terkibi, şehirleşme, sanayi, imalat haneler, fabrikalar ve seri üretim, matbaa, gazete, makineler, elektrik vb. icatlar, Rönesans ile birlikte edebî akımların oluşmasını hazırlar.

Edebiyat, resim, müzik, heykel… gibi değişik sanat dallarıyla ilgili olarak ortaya çıkan, belirli bir görüş ve anlayışı ifade eden sisteme “akım” denir.
Kimi zaman aynı akımın hem edebiyatı hem de başka sanat dallarını etkilediği olmuştur, öyleyse edebi akımların etkisi belli bir sanat dalıyla sınırlı olmamaktadır.

Edebiyat akımları, yazar ve şairleri müşterek değerleri etrafında bir araya getiren ve onların pek çok esere hayat vermelerine imkân hazırlayan birer edebiyat iklimidirler. Dolayısıyla edebiyat akımları, edebî eserden de ayrı düşünülemezler. Hiç şüphesiz bütün bunların tamamı; yani edebî eser, edebiyat teorisi, edebiyat tenkidi ve edebî akım, edebiyat tarihi denilen bütünü oluştururlar.
Aslında her edebiyat akımı, genel bir estetik ve sanat görüşü veya hareketinin bir parçası; daha doğrusu edebiyat sanatını ilgilendiren yönüdür. Bu sebeple bizim edebiyat akımı olarak bildiğimiz realizm, romantizm, parnasizm vb. akımları, sadece edebiyatla sınırlamak yanlıştır. Söz konusu akımlar, çoğu zaman güzel sanatların bütün kollarını (mimarî, heykel, resim, musiki vb.) kapsarlar.
Sanat akımlarının teşekkül ettiği zeminde, çeşitli sosyal, siyasî, ekonomik, kültürel hâdiseler ve bu hâdiseler ortamında teşekkül eden felsefî, kültürel, estetik perspektifler vardır. Edebî akımları lâyıkıyla anlayabilmek için, oluştukları siyasî, sosyal ve kültürel zemini; hayat felsefesini; Tanrı, tabiat ve varlık anlayışlarını bilmek gerekir. Zira edebî hâdiseleri, içinde vücut bulduğu toplumun şartlarından, kültür değerlerinden, dünya görüşünden, edebî geleneğinden bağımsız olarak düşünmek ve izah etmek mümkün değildir.

Edebi Akımların Ortaya Çıkmasında;

— Toplumsal yapıdaki gelişme ve değişmelerin meydana gelmesi
— Siyasal yönetim özelliklerinin toplum üzerindeki etkisi
— O dönemdeki felsefi anlayışların etkisi
— Sanatçıların değişiklik istekleri ve özgürlük arayışları
başlıca etkenlerdir. Bu etkenler özellikle 20. yüzyıla kadar ortaya çıkan edebiyat akımları üzerinde etkili olmuştur. 20. yüzyılda etkili olan edebiyat akımlarında daha çok “sanatçıların değişiklik istekleri” rol oynamıştır.
Her edebiyat akımı ya bir öncekine tepki olarak doğmuştur ya da önceki akımın uzantısı mahiyetindedir. Bu yönden düşünüldüğünde kimi akımlar arasında büyük farklılık, kimileri arasında da benzerlikler vardır. (Harfçilik)

Tüm Edebi Akımlar:

« »

7 Yorum

Siz de Fikrinizi Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yandex.Metrica