Etiket: Edebi Türler

Deneme

Avrupa’da 16. yüzyılın ikinci yarısında Montaigne’in yazılarıyla ortaya çıkan deneme türü, Türk edebiyatına Tanzimat’tan sonra girmiştir ancak bu dönem yazarları makale, sohbet gibi yazı türlerinden sıyrılıp tam anlamıyla denemeye yönelememişlerdir. Denemenin gerektirdiği bireysel ve özgür tutum Servetifünun Dönemi’nde oluşmaya başlamıştır. Türk edebiyatında Cenap Şahabettin, Ahmet Rasim, Ahmet Haşim ve Yahya Kemal Beyatlı ilk deneme yazarları olarak değerlendirilebilir. Deneme türü, Cumhuriyet Dönemi’nde olgun örneklerin verilmesiyle gelişmeye başlar. Ahmet Haşim’in Bize Göre (1928) ve Reşat Nuri’nin Anadolu Notları (1936) adlı eserleri Cumhuriyet Dönemi’nin ......

Türk Tiyatrosu

Türk Tiyatrosu aslında, Türklerin Asya'da yaşadıkları dönemlerin bazı törenlerinde ilkel taklit gösterileriyle başlayan tiyatrodur. Türkler'in Anadolu'yu fethetmeleri, İstanbul'u almaları ve İstanbul’u başkent yapmaları ile tiyatro sanatının gelişmesi daha da hızlanmıştır. Türk Tiyatrosunun gelişmesiyle birlikte, tiyatromuz geleneksel tiyatro ve batı etkisi altında gelişen tiyatro olarak iki ana gruba ayrılmıştır. Tanzimat Edebiyatı ile başlayan Batı etkisindeki Türk edebiyatı tiyatrosu, Cumhuriyet’in ilk döneminde olgunlaşmış, 1950’den itibaren de evrensel nitelikte eserler vermiştir. 1960’tan itibaren dünyadaki gelişimler de takip edilerek başarılı eserler ortaya konmuştur. Haldun Taner, ......

Tiyatro

Tiyatro Nedir Tiyatro Hakkında Kısaca Özet Bilgi Yaşamdaki olayları sahnede canlandırma sanatına tiyatro denir. Drama ya da tiyatro eseri, olayları oluş halinde gösterir. Bu bakımdan tiyatro, konuşma ve eyleme dayanan bir gösteri sanatı olarak da tanımlanabilir. Tiyatro eserlerinde olaylar yazarın ağzından anlatılmaz, eserdeki kişiler tarafından doğrudan doğruya söylenir ve yapılır. Tiyatro, sahnede, bir seyirci topluluğu önünde oyuncular tarafından canlandırılmak üzere yazılan edebi türlerden biridir. Bu türün oynanma sanatına ve oynandığı yere de tiyatro denir. Eski Yunan Edebiyatında Tiyatro Tiyatro konusunda ilk kuramsal görüşler Antik Yunan ......

Roman

Yaşanmış veya yaşanma olasılığı bulunan olayları mekan ve zamana bağlayarak anlatan yazı türüdür. Öykülerden daha oylumlu olan bu yazı türünde insan yaşamı genişliğine ve derinliğine işlenir. Boyuttan elverişli olduğu için, olaylar ayrıntısıyla işlenebilir; kişilikler çevre ve doğa ilişkileri de göz önüne alınarak kapsamlı olarak çizilebilir Romanda bir ana olay ile ana olaya bağlı olaylar dizisi vardır. Öğeleri açısından romanla öykü arasında fark yoktur. Romanda da anlatıcı, olay, kişi, yer ve zaman öğeleri vardır. Ancak bu öğeler romanda daha ayrıntılı, kapsamlı biçimde yer ......

Gezi Yazısı

Gezilen, yaşanan, görülen yerlerin okuyucuya İl­gi çekici gelebilecek yönlerinin anlatıldığı yazılardır. Divan edebiyatında "seyahatname" sözcüğüyle kar­şılanan gezi yazısı, sıradan gözlemleri kapsamaz. Yazar, güçlü bir gözlem gücüyle bir yerin doğa güzelliklerini, gelenek ve görenekleri, yaşayış özel­liklerini yansıtır. Bu ürünler başta toplumbilim olmak üzere; tarih, coğrafya ve folklar gibi toplumsal bi­limlere kaynak oluşturur. Servet-i Fünûn, edebiyatta sansürün yaygın olduğu bir dönemdir. Bu dönemde seyahat özgürlüğü de kısıtlanmıştır. Bu nedenle Servet-i Fünun Edebiyatı’nda gezi yazısı türü pek gelişmemiştir. Servetifünûn Dönemi’nde gezi türünde Ahmet ......

Köy Seyirlik Oyunları

Köy Seyirlik Oyunları Özellikleri * Köy seyirlik oyunları köylülerin uzun kış gecelerinde, düğünlerde, bayramlarda eğlenmek ve vakit geçirmek için düzenledikleri basit oyunlardır. * Köy tiyatrosu veya köy orta oyunu da denilen köy seyirlik oyunları Karagöz ve orta oyunundan daha eskiye dayanır. * Köy seyirlik oyunları sözlü geleneğe bağlıdır ve anonimdir. * Oyunun içeriği ve yapısı yörelere göre farklılık gösterebilir. * Çocuklardan ihtiyarlara kadar her yaştan köylüler de bu oyunların seyircileridir. Oyunlarda gerekli görülürse çok basit bir dekor fikrini veren malzemelerden, duruma göre basit kostümlerden ve ......

Halk Hikayeleri

HALK HİKÂYELERİ Halk Hikayeleri ile ilgili Kısaca Bilgi Bir ulusun tüm bireylerinin hissedebileceği duygularını dile getiren, anlatma esasına dayalı nesilden nesile ulaştırılan uzunca öykülerdir. Halk ozanları tarafından diyar diyar gezilerek anlatılan halk hikayeleri, manzum ve mensur (nazım-nesir) karışık olarak anlatılıp sonraki asırlarda yazıya geçirilen ve zamanla anonimleşen (ilk söyleyeni belli olmayıp halkın ortak ürünü olan) ürünlerdir. Olaylar, nesirle; duygular, nazımla ifade edilir. Halk hikayeleri, destandan modern hikayeye geçişi sağlayan köprü niteliğindedir ki bu köprünün ilk ayağı Dede Korkut Hikayeleredir. Halk Hikayeleri ile ilgili ......

Halk Masalları

Masal kişileri olağanüstü özellikler taşıyan, hayal öğesi ağır basan hikayelerdir. Masal kişileri gerçek yaşamda rastlanan kişilerin dışında cin, peri, cadı, dev, ejderha gibi olağanüstü varlıklardır. Masallarda olayın geçtiği yer ve zaman belirsizdir. Masallar dini özellikler taşımaz. Eğitici yanı olan masalların anlatımında iç kafiye sanatına (seci) yer verilir tekerlemeler önemli yer tutar. Genellikle “Bir varmış bir yokmuş ya da Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde” şeklinde başlar Olağanüstü kişi ve olaylar yer alır. Yer ve zaman kavramı belli değildir. Eğitici nitelik taşır. -Miş'li ......

Fıkra

Fıkra Nedir? Fıkra Hakkında Kısaca Özet Bilgi Halk edebiyatında Fıkralar, kıssadan hisse anlayışına göre söylenmiş, genellikle gerçek olaylardan hareket ederek ders vermeyi amaçlayan kısa mizahi hikayelerdir. Fıkralardaki amaç okuyucuyu düşündürmek ona ders vermektir. Nasreddin Hoca, İncili Çavuş, Bekri Mustafa gibi belli isimler dışında fıkraların kahramanları molla, imam, derviş, Bektaşi, muhtar, bakkal gibi toplumun her kesiminden insanlardır. Politika, ekonomi, spor, sanat-edebiyat gibi alanlarda yazılabilir. Gazete ve dergilerin belli sütunlarında "güncel" siyasal ve toplumsal olaylar yorumlanır. Fıkrada yazar, nesnel olmak zorunda değildir. Düşünce­sinde kanıtlama ......

Meddah

Meddah Nedir Ne demektir Kısaca Bilgi Tek kişilik gösteridir. Meddah, öyküler anlatır­ken, öykülerde yer alan kişilerin de taklitlerini yapar. Olabildiğince, onların kılığına bürünür. Meddah öykülerinde konuşma dili kullanılır. Anlatımı nesir şeklindedir. Konuları normal kişilerin başından geçen olaylardır. Meddah, hikayesini anlatmak için dinleyicilerden daha yüksek bir yere konmuş sandalyeye oturur, eline bir uzun bir baston alır, omzuna da büyükçe bir mendil koyar. Hemen ardından  ses ve şive taklitlerine dayalı hikayesini anlatmaya başlar. Meddahın Özellikleri Nelerdir? * Türk, İran ve Arap toplumlarında var olan meddahlık, halk ......

Anı (Hatıra)

Bir edebî tür olarak hatıra (anı), toplumca tanınmış ve alanlarında isimleri duyulmuş kişilerin geçmişte yaşadıkları ya da şahit oldukları olayları, durumları anlattıkları yazı türüdür. Anılar yaşanabilecek olanı değil, yaşanmış olanı anlatan yazı türleri olduğundan gerçeğe dayalıdır. Bu yönüyle anılar yaşandığı dönemin ekonomik, toplumsal, siyasal, kültürel ve tarihî yapısını yansıtan birer belge niteliği taşır. Anı, insanın tanınma, unutulmaya karşı bir önlem alma, unutamadığı anları paylaşarak yaşatma, ardında iz bırakma, ders alma-verme vb. gereksinimlerinden doğmuştur. İnsanın yaşadıklarını hatırlama özelliği ile hatırladıklarını çocuklarına, ......

Şiir

Duygu, düşünce ve hayallerin genellikle imge ve ahenk unsurları kullanılarak dizeler hâlinde anlatıldığı edebî türe şiir denir. Şiir ile Manzuma farkı Şiir ile manzume sık sık birbiriyle karıştırılmaktadır. Manzume, “ölçülü düzenlenmiş söz” demektir. Biçim bakımından şiire benzer ama tema ve temayı işleyiş bakımından şiirden farklıdır. Manzumeler; Ölçülü ve uyaklı manzum parçalardır. Öğretici konular ve akılda kolay kalması istenen düşünceler bu nazım şekliyle yazılır. Estetik kaygı taşımazlar. Çağrışım yönü ve imgeleme zayıftır. Manzum hikâyeler birer manzumedir. Manzum Hikâye: Toplumu ilgilendiren olaylar işlenir. Mensur hikâyelerdeki gibi olay, yer, zaman, kahramanlar vardır. Daha çok ders ......

Terkib-i Bent

Bentlerle kurulan uzun bir nazım biçimidir. Yaşamdan, talihten şikayet; felsefi düşünceler, dini, tasavvufi konular ve toplumsal yergilerin işlendiği şiirlerdir. En az beş en fazla on bentten oluşur. Aruz ölçüsüyle yazılır. Her bent de beş ile on beyitten oluşur. Bentlerin kafiye düzeni gazele benzer. Her bendin (terkib-hane, kıta) sonunda vasıta beyiti denen bir beyit vardır. Vasıta beyiti her hanenin sonunda değişir. Eğer değişmiyorsa terciibent olur. Edebiyatımızda Bağdatlı Ruhi ve Ziya Paşa bu türün iki önemli şairidir. İkisi de toplumsal konularda yazmıştır. Her bendindeki ......

Küçürek Hikaye (Öykü)

Hikâyenin bir alt türü olan küçürek hikaye, çok kısa metinlerdir. Küçürek öykünün ortaya çıkışında farklı sanat dallarındaki minimal yaklaşımın son yıllarda hikâyede de karşılık bulması etkili olmuştur. Küçürek hikayenin tanımı ve özellikleri hakkında çeşitli görüşler vardır. Türk edebiyatında küçürek hikaye türü için “minimal öykü”, “çok kısa öykü”, “öykücük”, “kısa kısa öykü”, ”kıpkısa öykü” gibi terimler kullanılmıştır. Bu tür hikâyeler 750 kelimeden az olan öykülerdir. Bunlar arasında tek cümlelik hikâyeler de vardır. Küçürek hikayede hacminden dolayı hikâyenin unsurlarıyla ilgili pek çok ayrıntıya ......

Hacivat ve Karagöz

Hacivat ve Karagöz Oyunu Tarihi ve Ortaya Çıkışı Hikayesi Hakkında Bilgi Seyirlik halk oyunlarındandır. Bir gölge oyunu olan türün başlıca kahramanı olan Karagöz cahil halk tipini; Hacivat ise aydın ya da yarı aydın tipi temsil eder. Deriden kesilen ve "tasvir" denen birtakım bi­çimlerin, arkadan ışıklandırılmış beyaz bir perdeye yansıtılması temeline dayanır. Bu oyununun kökeni ve Karagöz ile Hacivat'ın kim oldukları konusunda farklı görüşler vardır. Rivayetlere göre Karagöz, Trakyalı bir demirci ustasıdır ve bir cami yapımında Bursa'da, caminin ustabaşısı Hacı İvaz (Hacivat) ile tanışır ......

Modern Türk Tiyatrosu

Türk Edebiyatında Batılı anlamda tiyatro Tanzimat dönemiyle birlikte başlar. 1859'da Şinasi tarafından yazılan ve ilk tiyatro eseri kabul edilen "Şair Evlenmesi"dir. Bu tiyatro bir perdelik komedidir. Tanzimat döneminde Teodor Kasap, Âli Bey, Ahmet Vefik Paşa gibi sanatçılar Moliere'den çeviri ve uyarlamalar yapmışlardır. Yine bu donemde Abdülhak Hamit ve Namık Kemal gibi usta sanatçılar ise çok başarılı kabul edilmeyen dram türünde eserler vermişlerdir. Daha sonra Meşrutiyet döneminde de tiyatromuz Batı'nın taklidi olarak kalmış, asıl olarak kendini 1925'lerden sonra bulmuştur. Cumhuriyet'in ilk ......

Dede Korkut Hikayeleri

> Asıl ve tam adı: “Kitab-ı Dedem Korkut alâ Lisan-ı Tâife-i Oğuzân” (Oğuz Boyları dilince yazılmış, Dede Korkut Kitabı) dır. > Dede Korkut Hikayeleri, XII., XIII., XIV. asırlarda Anadolu’nun doğusunda; bu asırlar süresince buraya gelip yerleşmiş, buralarda vatan tutmuş Oğuz Türkleri arasında yaşamış, işlenmiş ve yayılmış hikayelerdir. > Bir ön söz ve on iki hikayeden oluşan eserin kim tarafından yazıldığı bilinmemektedir. > Dede Korkut bu hikayelerin yazarı değil, anlatıcısıdır. > Destan geleneğinden halk hikayeciliğine geçiş döneminin ürünleridir. > Destanlarda olduğu gibi, bu hikayelerdeki çevre belli ......

Mülakat

Mülakat, Mülakat Nedir? Mülakat Hakkında Detaylı Bilgi Mülakat (görüşme); sanat, bilim, siyaset, spor, edebiyat vb. alanlarda ünlü kişileri tanıtmak veya onların bir konuda düşüncelerini öğrenmek amacıyla yapılan, karşılıklı konuşmaların yazıya geçirilmesiyle oluşan, öğretici metin türüdür. Sami Paşazade Sezai Bey adlı metinden alınan aşağıdaki parçada olduğu gibi mülakat sorulu cevaplı bir türdür: — Hâmid Bey için ne düşünüyorsunuz? “— Hâmid’in dehâsına vaktiyle hücum edenlere karşı sözlerimiz, müdafaalarımız bugün bütün zekî ve edib olan bir nesil tarafından tasdik olundu. Hâmid’e benim ayrıca, hususi bir minnettarlığım ......

Eleştiri (Edebi Tenkit)

  Eleştiri (Tenkit) Hakkında Geniş Detaylı Bilgi Bir sanat yapıtının iyi ve kötü yönlerini inceleyerek bir yargı ile belirten yazı türüne eleştiri (tenkit) denir. Eleştiri türünde eser veren kişiye eleştirmen denir. Eleştirinin türlere ayrılmasında farklı değerlendirmeler olmakla birlikte temelde konularına ve eleştirmenin tutumuna göre bir ayrım söz konusudur. Konularına göre eleştiriler; a) sanatçıya dönük eleştiri b) esere dönük eleştiri c) okura dönük eleştiri d) topluma dönük eleştiri şeklinde gruplandırılabilir. Gustave Flaubert sanatçıya dönük eleştiride sanatçının yaşamından, kişiliğinden, düşüncelerinden izler aranır; eserin, sanatçısını yansıtacağı düşüncesinden hareketle eserden çok ......

Sohbet

  Sohbet (söyleşi) Nedir? Çoğunlukla gazete ve dergilerde yayımlanan, güncel olayların, edebiyat kültür ve sanat hayatındaki gelişmelerin fazla derine inilmeden, içten bir dille, okuyucuyla karşılıklı konuşma havasında işlendiği yazı türüne sohbet denir.. Sohbet türünde yazar, kişisel düşüncelerini kanıtlama ihtiyacı duymaz. Mizahi fıkralardan, atasözlerinden yararlanabilir; anekdotlara ve şiirlere yer verebilir. Kendine ya da okuruna yönelttiği sorulara cevaplar vererek canlı ve akıcı bir üslup yakalayabilir: “Biri yer, biri bakar, kıyamet ondan kopar.” derlerse inanın. Bize hayır ve mürüvvet hususunda eksiklik geldiği günden beri açlığı hatırımızdan ......
Yandex.Metrica