Eski Anadolu Türkçesi

Reklamlar

Eski Anadolu Türkçesi Hakkında Kısaca Özet Bilgi

      Orta Asya’dan batıya doğru göçen Oğuz Türklerinin 13. yüzyıldan itibaren Anadolu’da kendi lehçelerine dayalı olarak kurup geliştirdikleri edebî yazı diline Eski Anadolu Türkçesi denilmektedir.
11. yüzyılın sonlarında 1071 Malazgirt Zaferi’nin ardından çeşitli Türk boyları Anadolu’ya gelip yerleşmiştir. Anadolu’ya gelen bu boyların çoğunluğunu Oğuzlar meydana getirdiği için burada teşekkül eden edebî esasını Oğuzca teşkil etmiştir. Anadolu’ya ilk yerleşen Oğuz Türkleri fetih hareketlerine ağırlık vermiş, İlmî ve edebî alanda ciddi faaliyet göstermemiştir. Anadolu Selçuklu Devleti’nin kuruluşundan sonra 13. ve 15. yüz-yıllar arasında Eski Anadolu Türkçesi gelişme göstermiştir. Bu dönem Anadolu Selçuklu Devleti’nin son devirlerini, beylikler dönemini ve imparatorluk hâline gelmeden önceki Osmanlı devrini içine almaktadır. Eski Anadolu Türkçesi devrinde yabancı dil unsurları fazla karışmadığı için sade bir Türkçe kullanılmıştır. Kullanılan yabancı kelimeler 13. yüzyıldan başlayarak 15. yüzyıla kadar gittikçe çoğalmıştır. 14. yüzyıl, Türkçenin artık Anadolu’da tamamen yerleştiği, kültür ve edebiyat dili hüviyeti kazandığı dönemdir.

Eski Anadolu Türkçesi Dil Özellikleri

• Eski Anadolu Türkçesi metinlerinin en karakteristik özelliği kelimelerde düzlük- yuvarlaklık uyumunun tam olmamasıdır. Kalınlık-incelik uyumu Türkçenin her devrinde sağlamdır.
• Eski Anadolu Türkçesinde vurgusuz olan orta hece ünlüsü düşmektedir; göölün, oğlan.
• Kök hecede e-i değişmesi görülür; beş-biş, gece-gice.
• Bugün bazı ağızlarda kullanılan damak n’si (fi) bulunmaktadır.
• Kelime başındaki t- sesi Oğuzcadan itibaren d- olmaya başlamıştır. Bu ötümleşme Eski Anadolu Türkçesinde sıkça karşımıza çıkmaktadır.
• Kelime başındaki k- sesi, g- sesine dönüşmektedir.
• Eski Türkçede kelime başındaki b-, bu dönemde v-, şeklindedir; ber- > ver-, bar > var-,
• Bazı kelimelerde k yohsul
• Bu dönem metinlerinde İmlada tutarsızlık vardır. Aynı kelime bir metin içinde farklı
yazımlarla karşımıza çıkmaktadır.

1) Eski Anadolu Türkçesi Döneminde Edebî Şahsiyetler ve Eserler

(a) Mevlana Celaleddin Rumi

      13. yüzyılda yaşamış mutasavvıf olan Mevlânâ, eserlerini Farsça yazmıştır. Mevlânâ’nın Türkçe eseri yoktur. Ancak, Mevlana bazı Farsça şiirlerinde Türkçe kelimeleri kullanmıştır. Mevlana’nın en önemli eseri Mesnevi’dir. Diğer eserleri Divarı-ı Kebir, Fihi Mafih, Mektubât ve Mecâlis-i Sebâ’dır.

Reklamlar

(b) Sultan Veled

     Mevlânâ’nın büyük oğludur. Sultan Veled’in Farsça Divanı ve İbtidaname isimli mesnevisi vardır. Farsça eserlerinde 367 Türkçe beyit yer alır.

(c) Hoca Dehhani

    13. asırda yaşamıştır. Divan Şiiri’nin ilk temsilcisi olarak kabul edilmiştir. Şairin birkaç gazeli dışında günümüze eseri ulaşmamıştır.

(ç) Ahmed Fakih

   Çarhname isimli eseri günümüze ulaşmıştır. Eserde, Arapça ve Farsça kelimeler çok az yer alır.

(d) Yunus Emre

      Türk edebiyatının en büyük şairlerindendir. Yunus’un sade Türkçe ile kaleme alınmış Divan’ı ve Risaletü’n-Nushiyye isimli mesnevisi günümüze ulaşmıştır. Türkçeyi ustaca kullanan Yunus Emre, Türkçenin kültür ve edebiyat dili olmasında önemli rol oynamıştır.

(e) Şeyyad Hamza

      Şairin sade bir Türkçe ile kalem alınmış Yusuf u Zeliha isimli eseri vardır. Şeyyad Hamza 14. yüzyıl şairlerindendir.

(f) Gülşehri

      14. yüzyıl şairi olan Gülşehri’den günümüze sade bir dille kaleme alınmış Mantıku’t- Tayr adlı eser kalmıştır.

(g) Aşık Paşa

    14. yüzyıl şairlerindendir. Şairin 11.000 beyitlik Garibname adlı mesnevisi en kıymetli eseridir.

(ğ) Hoca Mesud

 14. yüzyıl şairlerindendir, 5568 beyitlik Süheyl ü Nevbahar ile Ferheng-name-i Sadi isimli mesnevileri vardır.
(

h) Ahmedî

    14. yüzyıl şairlerindendir. Iskendername, Cemşid ü Hurşid ve Tervihü’l-Ervah isimli eserleri vardır.

(ı) Kadı Burhaneddin

    Günümüze Kadı Burhaneddin’in Türkçe Divan’ı ulaşmıştır.

(i) Ahmed-i Dâî

      Yazarın on beş kadar manzum ve mensur eseri vardır. Türkçe ve Farsça Divanı, Çeng-nâme, Camasbnâme, Tezkiretü’l-Evliyâ, Tıbb-ı Nebevi bunlardan bazılarıdır.

(j) Şeyhî

    Şeyhî 15. yüzyıl şairlerindendir. Hüsrev ü Şirin ve Hamâme isimli eserleri önemlidir.

(k) Dede Korkut Hikayeleri

      Eserin asıl adı Kitab-ı Dede Korkut Âlâ Lisan-ı Tâife-i Oğuzân’dır. Türk boylarının Gürcü, Abaza ve Trabzon Rumları ile savaşlarını ve kendi iç mücadelelerini anlatır. Destan üslubu içerisinde eski Türk gelenek ve göreneklerinin derin izleri görülür. Toplam 12 hikâye yer almaktadır.

Yandex.Metrica