Tanzimat Edebiyatında İlk Gazeteler ve Gazetecilik

Reklamlar

Tanzimat Dönemi Türk Edebiyatında İlk Gazeteler

Batının ilim ve sanat anlayışının geniş kitlelere yayılması için kitapların yanında ve ondan daha aktüel olan bir başka yayın faaliyetine ihtiyaç vardı. İşte, Tanzimat devri için karakteristik bir girişim sayılan gazetecilik, bu ihtiyacı karşılamak üzere kültürel hayatımızı şekillendirmeye başladı. Gazetenin varlığı ile birlikte yeni bir nesir anlayışının doğması kaçınılmazdır. Yeni bir nesir ile yeni bir takdim tarzı ve yeni bir üslup kullanılarak halka seslenmek gerekti. Deneme, makale, tiyatro gibi edebî türler bir ihtiyaç olarak doğdu. Örnekleri batıda vardı. Tefrika (dizi yazı) anlayışı, tercüme faaliyeti ve bunların yanı sıra yazarak halk önünde tartışmak geleneği ile edebî tenkit türü doğdu.

Türklerde (Osmanlıda) ilk gazeteciler:

Agâh Efendi, İbrahim Şinasi, Namık Kemal, Ziya Paşa, Ali Suavi, Recaizade Mahmut Ekrem, Münif Efendi, Ebuzziya Tevfik, Şemseddin Sami, Ahmet Mithat Efendi, Muallim Naci, Mizancı Murat, Beşir Fuat, Hafız Müştak, Ali Bey, Ahmet Vefik Paşa, Hâlet Bey, Nuri Bey gibi yazarlar bizde ilk gazetecileri oluştururlar.

  • Bizde ilk gazete Smyrneen adıyla 1824 te İzmir’de Fransızca olarak yayımlanmıştır.
  • İlk Türk gazetesinin adı ise Takvim-i Vekâyi’dir. 11 Kasım 1831’de yayımlanan Takvim-i Vekâyi, devletin resmî yayın organı durumunda idi; haftada bir defa çıkıyordu. Bu gazete, zamanımızda yayımlanmakta olan Resmî Gazete’nin ilk şeklidir.
  • İkinci Türkçe gazete William Churchill tarafından 1840’ta neşredilen Cerîde-i Havâdis’tir.
  • Churchill’in oğlu Ruznâme-i Cerîde-i Havadis adıyla Türkçe bir gazete çıkarmıştır.
  • 1850’de yayınlanan ve ilk mesleki gazete olan Vekâyi-i Tıbbiyye adlı yayın organı ise fazla etkili olmamakla birlikte türünün ilk temsilcisi olarak kabul edilir.

Not: Osmanlı’da gazete, birçok fonksiyonu ile birlikte yeni kamuoyu oluşturma yolu da olmuştur.

Yeni dönemde edebiyatın fonksiyonu, eskiye nazaran değişmiş ve gelişmiştir. Edebiyat, sosyal ve siyasi olayların işlendiği bir zemin hâlini almış; devlet adamları tenkit edilmiş ve gazete yoluyla aydınların eleştirileri halka ulaştırılmıştır.

Reklamlar

Türk aydınları tarafından neşredilen ve ilk önemli Türk gazetesi olan Tercümân-ı Ahvâl, 1860 yılında Agâh Efendi tarafından kurulmuştur. Bu gazetenin ilk 24 sayısındaki birçok yazıyı İbrahim Şinasi Efendi hazırlamıştır. Böylece gazete, yeni edebiyatın da yayın organı olma özelliğini kazanmıştır. İbrahim Şinasi, bir müddet sonra bu gazeteden ayrılarak Tasvîr-i Efkâr’ı çıkaracaktır. Tasvîr-i Efkâr, 28 Haziran 1862’de yayın hayatına başladı; Türk edebiyatının gelişmesi bakımından çok önemli bir rol oynadı; ayrıca, Namık Kemal’in ilk yazılarını yayınlaması bakımından da okuyucu üzerinde dikkate değer etkileri görüldü.

Tanzimat Fermanı’nın ilanı ve gazeteciliğin yaygınlık kazanması, Türk edebiyatının batıya açılmasında çok etkili oldu. Türk edebiyatı, yeni hayaller ile farklı bir üslûp ve kelime haznesi kazandı. Gelenekli şekil anlayışının, bilhassa şiirde devam etmesine rağmen muhtevadaki yenilik, edebiyatımızı, batı tesirinde bir gelişme ortamına getirdi.

Tanzimat Edebiyatında Tercümecilik

Tanzimat edebiyatının yaygınlaşmasında, yeniliğin kitlelere ulaştırılmasında ve batı örneklerinin tanıtılmasında gazetenin rolü asla unutulamaz. Bununla birlikte, yeniliğin asıl lokomotif olarak kabul edilebilecek aracı, tercüme hareketidir.

Kısa zamanda ilerlemek isteyen ülkeler, ilim ve teknoloji bakımından önde olan ülkelerin kitaplarını okumalıdır. Onların ilim ve sanat açısından ulaştıkları noktalara varabilmek için en önemli kaynak, tercüme hareketidir.

Yeni Türk Edebiyatı’nda da ilk dönem tercümeler çok mühim bir rol oynar. Edebiyatımızda iki büyük tercüme hareketi yapılmıştır ki bunun birincisi Tanzimat döneminde, İkincisi Cumhuriyet’ten sonra, Haşan Ali Yücel’in bakan olduğu dönemdedir. Her iki tercümecilik hareketinin yönü ve mantığı, birbirine çok benzemektedir. Batı kaynaklı şiir, roman, hikâye, deneme, tiyatro gibi birçok türün ilk örnekleri, tercüme şeklinde görülmüştür

« »

Siz de Fikrinizi Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yandex.Metrica