Eleştiri (Edebi Tenkit)

Reklamlar

 

Eleştiri (Tenkit) Hakkında Geniş Detaylı Bilgi

Bir sanat yapıtının iyi ve kötü yönlerini inceleyerek bir yargı ile belirten yazı türüne eleştiri (tenkit) denir. Eleştiri türünde eser veren kişiye eleştirmen denir. Eleştirinin türlere ayrılmasında farklı değerlendirmeler olmakla birlikte temelde konularına ve eleştirmenin tutumuna göre bir ayrım söz konusudur. Konularına göre eleştiriler;

a) sanatçıya dönük eleştiri

b) esere dönük eleştiri

c) okura dönük eleştiri

Reklamlar

d) topluma dönük eleştiri şeklinde gruplandırılabilir.

Gustave Flaubert sanatçıya dönük eleştiride sanatçının yaşamından, kişiliğinden, düşüncelerinden izler aranır; eserin, sanatçısını yansıtacağı düşüncesinden hareketle eserden çok sanatçı değerlendirilir.

Esere dönük eleştiri türünde, değerlendirilen eserin kendine özgü özellikleri esas alınır. Eser ve eserin ait olduğu türün özellikleri dışında hareket noktası söz konusu değildir. Okura dönük eleştiride okuyucuyla özdeşleşen eleştirmen, eserin kendisinde bıraktığı izlenimleri dile getirir. Bu tür eleştiride edebiyat eserine özgü ölçütlerden uzak, kişisel yargılar ve değerlendirmeler ağırlıklıdır. Topluma dönük eleştiride hareket noktası, sanat eserinin üretildiği toplumdan bağımsız değerlendirilemeyeceği düşüncesidir. Eser, oluşumunda etkili olan toplumsal koşullardan yola çıkılarak değerlendirilir.
Eleştirmenin tutumuna göre eleştiriler, öznel eleştiri ve nesnel eleştiri diye ikiye ayrılır. Öznel eleştiride kişisel yargılar söz konusu iken nesnel eleştiride belirli ölçütlere göre inceleme, değerlendirme ve kanıtlama söz konusudur. Eleştirmenin yanlı-yansız, titiz-baştan savmacı yaklaşımı eleştirinin niteliğini doğrudan etkiler yani eleştirmenin tutumu, eleştirinin niteliğini belirler.

Edebi tenkitte yargılar gerekçelendirilmelidir. Eleştirinin amacı, sanat eserinin güçlü ve zayıf yönlerini belirterek gerçek değerini ortaya koymaktır. Nitelikli eleştiriler, okura ve sanatçıya kılavuzluk ederek sanatın ve sanatçının gelişiminde rol üstlenir.
Eski Yunancadan Latinceye oradan da Fransızcaya geçen critique (kritik) sözcüğünün karşılığı olarak kullanılan “eleştiri” Batı edebiyatında ortaya çıkıp gelişmiş bir türdür. Dünya edebiyatında Boileau (Bualo), Hippolyte Taine (Hippolit Ten), Anatole France (Anatol Frans) ve Thomas Stearns Eliot (Tamıs Störns Elyıt) eleştiri türünde tanınmış isimlerdir.

Eleştiri Hakkında Kısaca Özet Bilgi

Eleştiride söz konusu otan bir düşünce ya da sanat yapıtıdır. Eleştirmen, sanatçı ve yapıtı ile, okuyucu ya da sanatsever arasında bir köprü kurar. Yapıtın yada sanatçısının olumlu ya da olumsuz niteliklerini ortaya koyar. Yapıtın başarısını, yerleşik doğrular ve alışılmış ölçütleri göz önüne alarak değerlendirir. Sanatçıyı ve yapıtını, başka sanatçı yapıtlarla karşılaştırır. Eleştirideki amaç, ürünü aşağılama ya da gökle­re çıkarmak değil, o ürünün anlaşılmasını sağla­maktır. O nedenle eleştirmen nesnel olmalı, yapıta ya da sanatçıya yönelik yargılarını gerekçeleriyle ortaya koymalıdır.
Eleştirmenin çok yönlü, değişik alanlara yasla­nan kültürü ve birikimi olması gerekir.

Tenkidin yeni karşılığı olarak eleştiri, şu bakımdan tam yerine oturmuştur: Her eleştirmen’in elinde sahte ve has olanı ayırmaya yarayan bir elek vardır. Ama her eleğin inceliğine kabalığına göre, üstte kalanlarla aşağı düşenler de elbette farklı olacaktır.
M. Orhan Okay

Siz de Fikrinizi Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yandex.Metrica