Ünsüz Yumuşaması (Ünsüz Değişimi)

Reklamlar

“p, ç, t, k” sert ünsüzleriyle biten kelimelerin sonuna ünlü ile başlayan bir ek getirilirse “p, ç, t, k” yumuşayarak “b, c, d, g, ğ” olur. Buna ünsüz yumuşaması denir.

Dilimizde sert sessizlerden “k-t-p-ç” (kitaı) biten bir kelimeye sesli harf ile başlayan bir ek eklendiğinde, bu kelimenin sonunda bulunan sessiz harf yumuşamaya uğrayarak “ğ-g-d-b-c” seslerine evrilir. Dilimizde meydana gelen bu olaya ünsüz yumuşaması bazı kaynaklara göre de ünsüz değişimi adı verilir. Ancak son zamanlarda ÖSYM’nin sorduğu ses olayları sorularıda tek başına “değişim” sözcüğü terim olarak bu olayı karşılamaktadır.

Ünsüz Değişiminde;

k sesi → veya ğ seslerine
t sesi → d sesine,
p sesi → b sesine,
ç sesi → c sesine,
dönüşerek ünsüz yumuşamasına uğrar.

Reklamlar

Örnekler:

ağaç-ı > ağacı
senet-i > senedi
çorap-ın > çorabın
yazlık-a > yazlığa
renk-i > rengi

Kitabını dolabından alarak yanındaki çocuğa verdi.

Ünsüz değişimi ile ilgili dikkat edilmesi gereken bazı noktalar:

  • Tek heceden oluşan bazı sözcüklerde ünsüz değişimi olmayabilir.
Örnek:
» top – a → topa
» at – ı – → ata
» et – e → ete
» süt – ü → sütü
» sap – a – → sapa
» saç – ımız → şaçımız
NOT: Tek heceli sözcüklerden ünsüz değişimine uğrayan örnekler de bulunmaktadır:
yurt-u > yurdun,
kurt-u > kurdu,
çok-u > çoğu,
dip-i > dibi
kap-ı > kabı
  • Farklı dillerden dilimize giren kelimelerde ünsüz yumuşaması meydana gelmez.
Örnek:
» hukuk – a → hukuka
» sanat – ı → sanatı
» millet – e → millete
» hürriyet – e → hürriyete
» merhamet – i → merhameti
» gayret – e → gayrete
» devlet – e → devlete
  • Sert ünsüzle biten özel adların sonunda sert sessiz bulunuyorsa ve üzerine ünlü ile başlayan ek gelmiş ise yazarken yumuşamaz, okunurken yumuşatarak okumalıyız.
YAZILIŞI OKUNUŞU
Samet‘e Samede
Zonguldak‘ı Zonguldağı
Antep‘e Antebe

 

Yandex.Metrica