Ünsüz Benzeşmesi (Ünsüz Sertleşmesi)

Ünsüz Benzeşmesi (Ünsüz Sertleşmesi)

Bu kurala göre sedalı (yumuşak) ünsüzler, sedalı ünsüzlerle; sedasız (sert) ünsüzlerde sedasız ünsüzlerle yan yana gelmektedir. Sert bir ünsüzle (f, s, t, k, ç, ş, h, p) biten kelimelerden sonra “c, d, g” yumuşak ünsüzleriyle başlayan bir ek getirilirse bu sesler sertleşerek “ç, t, k”ye dönüşür.
Sert Ünsüz Benzeşmesine Örnekler:
balık-çı > balıkgı
bulut-dan > buluttan
görmüş-dü > görmüştü
yet-gin > yetkin
BAŞKA BİR KAYNAK:
Bir kelime (fıstıı şahap) “f, s, t, k, ç, ş, h, p” sert ünsüzlerden biri ile biterse ve bu kelimeye “c, d, g” yumuşak sessizlerle başlayan bir ek gelirse, kelimenin sonunda bulunan ünsüz, ekteki yumuşak ünsüzü kendisine benzeştirir.  “c sesi ç’ye”, “g sesi k’ye” “d sesi t’ye” dönüşür. Bu dönüşüme ses olaylarında “benzeşme denir.
Bir kelimede ünsüz sertleşmesini kolaylıkla bulabilmek için:

  • Sözcükte ”f, s, t, k, ç, ş, h, p”  ve “ç, t, k” ünsüzlerinin yan yana gelip gelmediğine bakılır, ama bu tek başına yeterli değildir. Bu iki sert ünsüzün birinin mutlaka sözcük sonunda diğerinin ise ekin başına olması gerekmektedir. Aksi halde yanlış anlaşılabilir. (Örnek: hakkı, hatta, Mekke, hissiyat…)

Ünsüz Sertleşmesi Örnekleri
Saf – ca = Saa = (Bu sözcükteki saf sözcüğü sert ünsüzle bittiği için üzerine getirilen “c” sesi sertleşmiş ve “ç” ünsüzüne dönüşmüştür.)
Taraf – dar – Taraftar
İnat – cı = İnaı
Unut – gan = Unutkan
Çocukda = Çocuktan
Çalış – gan = Çalışkan
Külah – da = Külahta
Dolapdan = Dolaptan
Kümes – de = Kümeste
Yurt – daş = Yurtt
Sıcak – dı = Sıcaktı
s – gün = Küskün
Et – cil = Eil
Seç – gin = Seçkin
Geçdir = Geçtir
Güreş – ci = Güreşçi
Sabah – cı = Sabaı
Fars – ca = Farsa
 

Genel
Yandex.Metrica