Göktürk Kitabeleri (Orhun Yazıtları)

Reklamlar

Orhun Abideleri (Kök Türk Anıtları) Hakkında Kısaca Özet Bilgi

On sekizinci asırda İsviçre’den eski bir asker olan Srahlenberg adlı bir bilim adamı tarafından keşfedilen Göktürk Yazıtları (Orhun Kitabeleri), 1893’te de Danimarkalı bir Türkoloji alanında çalışmalar ve araştırmalar yapan Thomsen tarafın­dan deşifre edilerek dünya edebiyatı tarihine kazandırılmıştır. Orhun Yazıtları‘nın içeriği tamamen Göktürklerin geçmişini ele almaktadır. Dağınık bir biçimde yaşayan Türk boylarının devletleşmeleri, sonraki zamanlarda güç kaybına uğrayarak esaret altında yaşamaları, Çinlilerin ülkelerini işgal ederek egemenliği altına almaları, daha sonra yine güçlenmele­ri ve bunların sebepleri bu abidelerde işlenen temalardır. Abideler gelecek nesillere etkili bir nutuk biçimindedir.

Bu abideleri taş üzerine kazıyarak yazan kişi Yolluğ Tigin’dir. Kül Tigin Abidesi için Çin’den ayrıca altı sanatkâr (bedizci) getirtilmiştir. Kül Tigin Abidesi yirmi günde, Bilge Kağan Abidesi ise otuz dört günde kazınmıştır. Kül Tigin Abidesinin batı yüzünü ise Çang Sengüm yazmıştır.
Türk adının, Türk milletinin isminin geçtiği ilk Türkçe metinler olan bu abideler Türk dili, tarihi, edebiyatı, sanatı, kültürü ve sosyal hayatı hakkında önemli bilgiler içermektedir. Edebiyatımızdaki ilk yazılı metinler olmasının yanı sıra Türk dilinin tarihî gelişimi açısından da ayrı bir önem taşır.
Orhun Abideleri yabancı etkilerden uzak, yalın bir Türkçeyle yazılmıştır. Anlatımda benzetmelere (teşbih), aliterasyonlara, atasözü ve deyimlere yer verilmiştir. Göktürk alfabesiyle yazılan abidelerdeki dil ve anlatım zengin bir edebî dilin varlığını gösterir.

“Göktürk Yazıtları”, “Orhun Yazıtları”, “Orhun Kitabeleri” gibi farklı isimlerle de anılan Orhun Abideleri, Türk dilinin ve edebiyatının en eski metinlerinin yazılı olduğu taşlardır. Moğolistan’da Orhon ırmağının eski yatağı yakınında bulunduğu için genellikle bu adla anılmaktadır. Bu abidelerden en önemlileri şunlardır:
Kül Tigin Abidesi: Bilge Kağan tarafından 731’de ölen Şehzade Kül Tigin için diktirilmiştir (732). Bu abidede Bilge Kağan Türk milletine seslenerek çeşitli uyarılarda bulunur; Çinlilerin tatlı sözlerine, yumuşak kumaşlarına kandıklarında kendilerini bekleyen tehlikelerden bahseder. Bilge Kağan abidenin hazırlanışını bizzat takip etmiştir. Abidedeki hitabe Bilge Kağan’ın ağzından yazılmıştır.
Bilge Kağan Abidesi: 734 yılında ölen Bilge Kağan’ın oğlu Tengri Kağan tarafından babasının ölümü üzerine diktirilmiştir (735). Bu abidede Bilge Kağan’ın ağzından yaptığı hizmetler anlatılır.
Bilge Tonyukuk Abidesi: Büyük devlet adamı Vezir Tonyukuk tarafından, ihtiyarlık döneminde bizzat diktirilmiştir (716-734). Bu abidede bu döneme ait tarihî olaylar, bağımsızlık için çekilen sıkıntılar, verilen mücadeleler ve elde edilen başarılarda Tonyukuk’un etkisi anlatılır. Tonyukuk Yazıtı iki taştan oluşur. Daha büyük olan taşta 35 satır daha küçük olan ikinci taşta ise 27 satır bulunur.

Orhun Anıtları (Göktürk Yazıtları) Özellikleri Maddeler Halinde

* Orhun Abideleri büyük Türk Hükümdarı, Bilge Kağan devrinin ürünüdür.
* Bu anıtlardan ilki 720-725 yılları arasında dikilen Tonyukuk Abidesi’dir. İkinci yazıt ise Kültigin Abideleri’dir.
* Bilge Kağan, kardeşi Kültigin’in ölümü üzerine bu yazıtı 732’de diktirmiştir.
* Üçüncü yazıt olan Bilge Kağan Abidesi ölümünden bir yıl sonra 735’te oğlu Tengri Kağan tarafından diktirilmiştir.
* Bu anıtlarda; Türk Devleti’nin nasıl sarsılıp yıkıldığı, Bilge Kağan’la Kültigin’in Çinlilere karşı verdikleri kurtuluş mücadelesi, Türk ulusununun varlığını sürdürebilmesi için nasıl davranması gerektiği söylev havasıyla anlatılmıştır.
* Abidedeki kitabeleri Yolluğ Tigin (Yulug) yazmıştır.
* İsveçli subay Johan Von Strahlenberg bulmuştur. DanimarkalI büyük alim Thomsen 1893’te Orhun yazısını çözmüştür.

Reklamlar

Göktürk Kitabeleri, dikili üç büyük taştan oluş­maktadır:

Siz de Fikrinizi Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yandex.Metrica