Etiket: Eski Türk Edebiyatı

Sözlü Türk Edebiyatı ve Özellikleri

Tarihin ilk devirlerinden MS VI. yüzyıla kadar olan bölümü sözlü edebiyat dönemini kapsar. Sözlü edebiyat ürünleri dini törenlerden doğmuştur. İslamiyet öncesi Türk şiiri hece ölçüsüyle yazılmıştır. Daha çok yedili, sekizli, on ikili ölçüler kullanılmıştır. Şiirlerde kullanılan dil öz Türkçedir. Kafiye ve redif önemsenmiş daha çok yarım kafiye kullanılmıştır. Şiirlerde nazım birimi dörtlüktür. Şiirler düz uyak biçimindedir, (abab / cccb / dddb) İslamiyet öncesindeki Türklerde şairlere baksı, kam, ozan, şaman gibi adlar verilirdi. Bu dönemde koşuk, sagu, sav ve destan nazım ......

Müstezad

Müstezat, Arapça “ziyâde” kökünden “artırılmış, eklenmiş” anlamlarındandır. Nazım şekli olarak müstezat, gazelden türetilmiş bir şekildedir. Bir uzun bir kısa ile kurulu beyitlerden oluşan nazım biçimidir. Bu biçim gazelin özel bir şeklidir. Bir uzun dize bir de kısa di­zeyle kurulur. Kısa dizeye ziyâde denir. Ziyadeler dizeden kabul edilmediği için iki uzun iki kısa dizeden oluşan dört dize bir beyit olarak görülür. Kısa dizeler okunsa da okunmasa da beytin anlamı bir bütün meydana getirir. Ziyadesi bir satırdan çok olan müstezatlar da bulunmaktadır. Tek ......

Mesnevi

Mesnevi Nedir ? Kısaca Özet Bilgi Her beyit kendi arasında uyaklıdır, “aa / bb / cc / dd...” Divan edebiyatının en uzun nazım biçimidir. Hikâye ve romanın işlevini görür. Aruzun kısa kalıplarıyla yazılır. Aşk, tasavvuf, kahramanlık, savaş gibi konuları işler. Beyitler arasında anlamca bir bütünlük vardır. Bir şairin beş mesneviden oluşan eserler bütününe “hamse” denir. Edebiyatımızda “Ali Şir Nevai, Taşlıcalı Yahya, Nevizade Atayi” hamse sahibi şairlerdir. Edebiyatımızda ilk mesnevi Yusuf Has Hacip’in “Kutadgu Bilig” adlı eseridir. Eser, aruzun kullanıldığı ......

Kaside

Kaside Nazım Şekli Herhangi bir kasıt ya da maksat güdülerek kaleme alınan uzun manzum şekilde yazılan divan şiiri türlerindendir. Kaside ilk defa islamiyet öncesi dönemde cahiliye Araplarında yazılan şiirlerdir. Sonrasında ise İran'a ve İran'dan da 11. yüz yılda. Türklere kullanılmaya başlamıştır. Arap edebiyatının en sık kullanılan manzum şekli olan kasidenin milattan önce beşinci asıra kadar uzandığı kesinlik kazanmıştır. Hicretin ilk senelerine dek Arap edebiyatında iki farklı nazım biçimi bulunuyordu. İlki “recez”, ikincisi ise “kaside”ydi. Recez, nazım biçimi bir anda gelen ilhamlarla, aniden ......

Rubai

Rubai, İslâmî edebiyata (divan edebiyatına) Farsların kazandırdığı bir nazım biçimidir. Rubai, 4 dizeden oluşan tek bir dörtlüktür. Dize kümelenişi ve uyak şeması şöyledir: aaxa. Rubai’de genellikle felsefî konular işlenmiştir. Genellikle mahlas kullanılmaz. Bir tek düşüncenin en kısa yoldan, en yoğun biçimde anlatılması zorunlu olan rubaide, dizeler ve beyitler arasında ister istemez anlam birliği ve bağlantısı vardır. Fars edebiyatı ozanı Ömer Hayyam (XI.-XII. yy.) bu türün en büyük ozanı sayılmaktadır. Azmî-zâde Haletî (XVII. yy.) ve Mevlana 1500 felsefi rubaisi ile bu türün yaygınlaşmasını sağlamıştır. Tek dörtlükten oluşur. ......

Divan Edebiyatında Nesir

Divan Edebiyatı Nesri Her dönemde olduğu gibi Divan edebiyatında da birkaç tip nesir görülür. l. Divan Edebiyatında Sâde Nesir: Halkın konuştuğu dilin esas alındığı nesirdir. Zaman zaman ağdalı üslûba ait kelime ve terkiplerin bu nesre girmesi normal görülmelidir. Kur’ân tefsirleri, hadis kitapları, menkabevî İslam tarihlerinin büyük kısmı, fütüvvetnâmeler, menâkıbnâmeler, dinî - destanî halk kitapları, halk hikayeleri, halka yönelik tasavvufi eserler, gazavatnâmeler, ahlak kitaplarının çoğu, bu üslûpla yazılmışlardır. 2. Divan Edebiyatında Süslü Nesir: Arap ve Acem lügatlerinden alınan gelişi güzel kelimeleri, sık sık uzun ve çapraşık terkiplere ......

Serbest Müstezat

XIX. yüzyıl sonlarında özellikle Servet-i Fünun şairlerinin geliştirdikleri bir nazım biçimlerinden biridir. Müstezatın daha özgürce kullanılmış biçimidir. Kafiye örgüsünün düzenlenişi de kurala değil, şairin isteğine bağlıdır. Aruz ölçüsünün klasik kalıplarının bozulmasıyla oluşmuş nazım şekillerinden biridir. Serbest müstezatta nazım nesre yaklaştırılmıştır. Fransız edebiyatı şairlerinin özgür biçimde yazdıkları şiirlerden etkilenen Servetifünun şairleri, serbest müstezatı oluşturmuşlardır. Serbest müstezat, aruz ve hece ölçüsünün değişik kalıplarıyla yazılabilir. Aynı şiirin İçinde de farklı kalıplar kullanılabilir. Uyaklanışında da kesin kurallar yoktur. Bu, sanatçının isteğine bağlıdır. Uzun ve kısa dizeler, bazen düzenli bir biçimde, ......

Terci-i Bent

Biçim ve uyak yönünden terkibibende benzeyen nazım şeklidir. Terkibibentten farkı bendleri birbirine bağlayan vasıta beyitlerinin her bendin sonunda yinelenmesidir. Terciibendlerde genellikle Allah’ın gücü, evrenin sonsuzluğu, doğanın ve yaşamın karşıtlıkları gibi konular işlenir. Bağdatlı Ruhi, Enderunlu Fazıl, Şeyh Galip ve Ziya Paşa,’nın terciibendleri vardır. BAŞKA BİR KAYNAK: Biçim özellikleri yönünden terkib-i bende benzer. Tek biçim farkı, terkib-i bentteki vasıta beyti her bendin sonunda değişirken, terci-i bentte her bendin sonunda aynen yinelenir. Diğer ayrı noktası , konudur. Terkib-i bentte daha çok toplumsal konular, yergi ve eleştiri ......

Şarkı

Murabbadan doğmuş nazım biçimidir. Divan edebiyatına Türkler kazandırmıştır. Bestelenerek söylenmek için yazılır. Edebiyatımızda daha çok, XVII. yüzyıldan sonra görülür. Her bendin en kuvvetli olması gereken üçüncü mısrasına miyan ya da miyanhane adı verilir. Aşk, sevgili, ayrılık, içki gibi konularda yazılır. Türk edebiyatında şarkının en güzel örneklerini Nedim vermiştir. Bu tür murabbadan doğmuştur. Türkünün etkisiyle oluşmuştur. Bestelenmek amacıyla şairler tarafından yazılır. Bent sayısı üç ile beş arasında değişir. Uyak düzeni (abab/ cccb... ya da aaaa/ bbba..,) biçimindedir. Şarkılarda yinelenen dizeye nakarat denir. Murabbada ......

Tuyuğ

Türk divan edebiyatına Türklerin kazandırdığı nazım biçimidir. Tuyug da rubai gibi dört dizeden oluşan tek bir dörtlüktür. Dize kümeleniş ve uyak örgüsü rubaiyle aynıdır, aaxa şeklinde uyaklanır. Tuyug aruz ölçüsünün “failatün / failatün / failün” kalıbıyla yazılır. Edebiyatımızda en çok tuyug yazan şair Kadı Burhanettin’dir.   Türk Edebiyatına Divan edebiyatı şairlerimizce kazandırılmıştır. Rubai gibi tek dörtlükten oluşur. Uyak örgüsü de aynıdır. Tuyuğ’da Rubailerde işlenen konular işlenir. Tuyugların manilerin etkisiyle oluştuğu söylenebilir. Aruz ölçüsünün tek kalıbıyla yazılır.  Tuyuğun kelime anlamı “kapalı, gizli, imalı, cinaslı söz” demektir. ......

Divan Şiirindeki Değişiklikler

Divan Şiirinde meydana gelen değişiklikleri şöyle özetleyebiliriz: Geleneğin başlangıcından beri var olan mahlas geleneği ortadan kalkmamıştır ancak, müstear, çoğunlukla kullanılmaz. Şiirler, bir divana bağlı olmadan gazel, kaside, murabba şeklinde yazılır. Nazım şekillerini isim olarak alan şiirler olduğu gibi tematik yapıyla uyumlu isimlendirme de görülür. Tanzimat Edebiyatı’ın ilk yıllarından Servet-i Fünun şiirine kadar, eskiyi şekil olarak devam ettiren örnek gazeldir. Musammat, divan şiirindeki klasik kafiye örgüsü yanında daha farklı ve yeni kafiye şemalarıyla da yazılmaya başlanmıştır. Bazı şiirler, yazıldığı nazım ......

Divan Şiiri Nazım Biçimleri

Divan şiirinin nazım şekilleri ve türleri, yeni dönemin başlangıcında daha sık olmak üzere bazı değişikliklerle kullanılmıştır. Müesseselerde ve zihniyette meydana gelen değişiklik, sanatta ve edebiyatta kendini gösterince önce muhtevada sonra şekilde değişiklikler görülür. Eski şekiller ve türler, yeni kavramlar ile muhtevada değişiklik gösterirken ne doğrudan doğruya şekle ne de anlama katabileceğimiz bir yenilik yaşanır. Bu noktada ilk çözülmesi gereken şey, şiirin yapısında teşekkül eden değişimdir.Beyit düzeni bozulmuştur. Tanzimat şiirinde, eserin adı kasidedir, gazeldir ama beyitler arasındaki ilişki, eski gazel ve kasidenin ......

Gazel

Gazel Nedir ? Arapça olan gazel kelimesinin, sözlük anlamı, “sevgi üzerine konuşmak, söyleşmek”tir. Edebi terim olarak ise, divan şiirinde en eski nazım biçimlerinden birinin adıdır. Beyitlerle kurulur ve tek kafiyeli, kısa bir şiir şeklidir. Kafiye düzeni aa, ba, ca, ça, da, ea, ............ Gazel, 5-7-9-11 ........ beyitten oluşur. Genellikle 5 -10 beyitten meydana gelir; fakat 30-40 beyte kadar uzayan gazeller de vardır. Gazelin ilk beyti musarra’dır. Yani mısralar, ilk beyitte birbiriyle kafiyelidir. Buna mukaffa (kâfiyeli) da denir. Sonraki beyitlerin ilk mısra’ları serbesttir. İkinci mısralar, ......

Divan Şiiri Sanatçıları İsimlerinin Kronolojik Tam Listesi

Divan Edebiyatı Sanatçı İsimleri 12 ve 13. Yüzyıl Divan Şairleri Balasagunlu Yusuf Has Hâcib, Kaşgarlı Mahmûd, Edîb Ahmed bin Yüknekî, Ahmed Yesevî, Hakîm Süleyman Ata, Nasîrüddîn Berkyaruk, İnbü’l-Kemâl İlyâs bin Ahmed, Hakîm Bereket, Gelibolulu Muhyiddîn, Yunus Emre, Ali, Şeyyâd İsa, Hacı Bektaş-ı Velî, Mevlânâ, Sultan Veled, Hoca Dehhânî, Rabgûzî, Kerderli Mahmûd, İslâm, Kutb, Hârezmî, Seyf-i Serâyî, Ebû Hayyân, Hüsâm Kâtib... 14.Yüzyıl Divan Şairleri Hasanoğlu, Ahmed bin Veys, Nesîmî, Şeyyâd Hamza, Ahmed Fakîh, Gülşehrî, Âşık Paşa, Ahmedî, Kadı Burhâneddîn, Hoca Mes‘ûd, Eflâkî... Tursun ......

Divan Şiiri Sanatçıları ve Eserlerinin Listesi

13. Asır Şairleri ve Eserleri Yunus Emre: Türkçe Dîvân Risâletü’n-Nushiyye Hacı Bektaş-ı Velî: Makâlât Velâyetnâme Kitâbü’l-Fevâ’id Fâtihâ Sûresi Tefsîri Şathiyye Nasîhatler Şerh-i Besmele Makâlât-ı Gaybiyye ve Kelimât-ı Ayniyye Mevlânâ: Mesnevî-i Ma‘neviye (25.700 beyit) Dîvân-ı Kebîr (=Dîvân-ı Şems =Dîvân-ı Şems-i Tebrîzî) (50.000 beyit) Rubâîler Fîhi Mâ Fîh (mensûr) Mecâlis-i Seb‘a (yedi vaaz=yedi öğüt) Mektûbât (bir anlamda referans mektupları) Sultan Veled: Dîvân İbtidânâme (=Velednâme) Rebâbnâme İntihânâme Ma‘ârif Hoca Dehhânî: Selçuk Şehnâmesi (kayıp) 9 gazel, 1 kasîde 14.Asır Şairleri ve Eserleri Nesîmî: Türkçe Dîvân Farsça Dîvân Şeyyâd Hamza: Yûsuf u Zelîhâ Dâstân-ı ......

Divan Edebiyatında Kullanılan Türler ve Nazım Biçimleri

Divan Edebiyatında Kullanılan Türler ve Nazım Biçimleri XII. yüzyıldan başlayarak Orta Asya’da ve XIII. Yüzyıldan sonra da Anadolu’da ve bütün Osmanlı topraklarında gelişen İslami-Türk edebiyatı olan divan edebiyatı, nesir ve nazım olarak ikiye ayrılır. Bu edebiyatın, nazım ağırlıklı olduğu, kolayca görülür. Divan şairlerinin mesnevi dışındaki şiirlerini topladıkları kitapları, “divan” adını taşır ve bu sebeple bu edebiyat “divan edebiyatı” adını almıştır. Dîvânların Tertibi: Bir divanın içinde, sırasıyla şu tip şiirler bulunur. l. Tevhîd: Allâh’ın birliğini, yüceliğini anlatan kasîde. 2. Münâcât: Allâh’ın yüceliğini, onun karşısında kulun ......

Divan Şiirinin Kaynakları

Divan Şiirinin Tarihten Günümüze Kaynakları Bu kaynakların başlıcaları, şunlardır: l. Kur’an 2. Hadis, 3. Peygamber ve Evliya hikaye ve menkıbeleri, 4. Tasavvuf, 5. Şehname (Şehname), 6. Yerli malzemeler, 7. Arap ve Acem anonim hikayeleri, 8. Hikmet, san’at ve ilim sahibi batılı ve doğulu şahsiyetler. Kur’ân: 114 sûredir. Muazzam bir dili ve ulaşılmaz bir ahengi vardır. Her cümlesine, âyet denir. Kur’an’ın ilk tam toplanışı, Hassan bin Sabit’in kardeşi Zeyd bin Sabit eliyle olmuştur. Bu görevi ona, Hz. Ebû Bekir vermişti. Hz. Osman da aynı kişiye aynı ......

Divan Şiirinde İşlenen Konular

Divan Şiirinde İşlenen Konular Temalar Nelerdir Divan şiiri, döneminin zevklerini, sanat anlayışını, inançlarını, hayata bakışlarını ve bilgilerini yansıtır. Ne var ki, Divan şairlerinin gerçek yaşamı anlattığına pek rastlanmaz. Kendisini sürekli acı çeken bir âşık olarak anlatan Divan şairi, sevgilisini ay gibi yuvarlak yüzlü bir güzel olarak betimler. Sevgili hem ay, hem de güneştir. Divan şiirinde kullanılan benzetmelerde sevgilinin boyu mızrak gibi uzun ve düz, saçları sümbül, yanakları lale ya da gül, gözleri nergis, kaşları yay, kirpikleri ok, dişleri inci, çene çukuru ......

Divan Edebiyatında İşlenen Kavramlar, Motifler ve Temalar 

Divan Edebiyatında Öne Çıkan Kavram, Motif ve Temalar  Bunlara, birkaç örnek vereceğiz: l. Gül ve Bülbül: Gül, güzelliği temsil eder. Aşığın sembolü olan bülbülü kendine bağlar; dikenleriyle yani verdiği ıstıraplarla onu üzer, kıvrandırır. Gül, aynı zamanda Hz. Muhammed (sav)’in yüzünü sembolize eder. 2. Dünya: Bir cîfe (leş), bir yüzüne bakılmaz iğrençlikte kocakarıdır. Dünya malı toplamanın sonu yoktur. Her şeyin hakiki sahibi, ancak Allah’tır. Dünya bir konak’tır. Bu konak yerinden hareket eden develerin çıngırakları, o konak yerinde oturanlara (yaşayan insanlara) yolculuk sırasının kendilerine de ......

Divan Edebiyatının Tarihi Gelişimi

Divan Şiiri Hakkında: Bu şiirin kökleri, İslam öncesi Arap şiirine dayanır. İslami bir edebiyat olarak ise Arap-Fars ve Türk dilinin katkılarıyla asırlarca gelişmiş, derinleşmiştir. 7. Yüzyılda Müslüman olan Farslar, Arapçadan ve Arap edebiyatından etkilenerek Arapça eserler vermeye başladılar. 1020’de Firdevsi’nin yazdığı Şehnâme adlı milli Fars destanı, Farsçanın edebiyat dili olarak kullanımını sağladı. Firdevsi “Son otuz yılda çok zahmet çektim; ama bu Farsça ile Acem milletini dirilttim.” diyor. Böylece Arap edebiyatından ilham alan İslami Acem edebiyatı doğdu ve XV. Asır sonlarına kadar, klâsik Acem ......
Yandex.Metrica