Tekke Edebiyatı Şiiri Nazım Biçimleri

Reklamlar

Tekke edebiyatı ürünlerinden ilahi, nutuk, sathiye ve devriye, nazım biçimi özelliğinin değil; nazım türünün adıdır. Dinsel konulu bu ürünler, biçim özellikleri yönünden koşmadır. Bu ürünler hece ölçüsünün yedi, sekiz ve on birli kalı­bıyla söylenir. Dörtlük sayısı üçle yedi arasında değişir. Bu ürünlerin kendilerine özgü ezgileri vardır. Tekkelerde düzenlenen dinsel törenlerde saz eşli­ğinde söylenmiştir.

1. NUTUK:

Nutuk, “söz, lakırdı, söylev, konuşma, bir topluluğa karşı söylenen ikna edici söz söyleme” demektir.Tarikata yeni girecek olan kişilere tarikat kurallarını öğretmek, onları irşat etmek amacıyla mürşitlerin söylediği manzum sözler” nutuk adıyla anılır. Nefes ve nutuk birbirine çok benzer. Ancak aralarında nefeslerin mutlaka kendine özgü bir nağme ile okunması, nutukların da sözle okunması bakımından bir fark vardır. Bestelenmiş olan şiirler nefes, bestelenmeyenler nutuk olarak anılır. Bu tür şiirler daha çok, Bektaşî tarikatlarında yazılmış ve dervişlerce ezberlenmiştir.

Evvel tevhid sürer mürşid dilinden
Erişir canına fazlı Hudanın
Kurtulursun emarenin elinden
Erişir canına fazlı Hudanın

Bu nutukta tarikate yeni giren kişilerin ilk olarak ne yapması gerektiği öğütlenmiştir.

Reklamlar

2. İLAHİ:

ilahilerde, Tanrı aşkı ve ona kavuşmak İçin çe­kilen acı dile getirilir. Bu şiirler herhangi bir tarikatın İzini taşımaz. Bu nazım türü, Bektaşilerde “nefes”, Alevilerde “deme” adını alır.

3. SATHİYE:

“Mizahi ve iğneli bir üslupla söylenen, ciddi bir duygu ve düşüncenin anlatıldığı şiirlerdir. Bunlardan tasavvufla ilgili olanına, “şathiyat-ı sofiyane” denir. Daha çok Alevi-Bektaşi tarikatı ozanlarınca söylenir. Tanrı’yla konuşur gibi, senli benli bir hava İçinde tasavvuf düşüncesi dile getirilir.Tasavvuf ozanlarına göre Tanrı ile kul arasında­ki ilişki korkuya değil sevgiye dayalıdır. Onlara göre Tanrı, cezalandıran değil, bağışlayandır. Namaz, oruç, İçki yasağı gibi biçimsel din anlayışına karşı olan tasavvuf ozanı her şeye hoşgörüyle yaklaşır. İnsanları dil, din, ulus yönünden ayırmaz; eşit görür.

4.DEVRİYE:

Tasavvufun “Devir” kuramını anlatan şiirlere denir. Buna göre evrendeki canlı ve cansız her şey Tanrı’dan doğmuştur, yine Tanrı’ya dönecektir.

Siz de Fikrinizi Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yandex.Metrica