Dil Bilgisinin Alt Bilim Dalları ve Bölümleri

Dil Bilgisinin Alt Bilim Dalları ve Bölümleri

Dilbilim, dilin yapısını, kullanımını ve kökenini inceleyen bir disiplindir. Dilbilim, alt alanları olan birçok farklı alt disipline ayrılır. Dil bilgisinin alt bilim dallarından bazıları şunlardır:

  1. Sözdizim: Dilin yapısını inceleyen bir alt disiplindir. Sözdizim, sözcüklerin bir araya gelerek cümleleri oluşturduğu şekildeki yapısal ilişkileri inceler.
  2. Morfoloji: Dilin sözcük yapılarını inceleyen bir alt disiplindir. Morfoloji, sözcüklerin yapısını ve oluşumunu, sözcük köklerinin ve eklerinin kullanımını ve kelime türlerini (isim, sıfat, fiil vb.) inceler.
  3. Fonetik: Dilin seslerini inceleyen bir alt disiplindir. Fonetik, konuşma organlarının çalışmasını ve insanların nasıl ses çıkardıklarını inceler.
  4. Fonetik Bilgi İşlem: Bilgisayar bilimleri ve dilbilim arasındaki kesişim noktasında yer alan bir alt disiplindir. Fonetik bilgi işlem, bilgisayarların insan dilini anlamasını sağlayacak algoritmaları geliştirmeye yönelik bir alandır.
  5. Dil Tarihi: Dilin kökenlerini ve tarihini inceleyen bir alt disiplindir. Dil tarihi, farklı dillerin birbirlerinden nasıl türediği ve farklı dillerin evrimi hakkında araştırmalar yapar.
  6. Dil Psikolojisi: Dilin insan davranışları ve düşünceleri üzerindeki etkisini inceleyen bir alt disiplindir. Dil psikolojisi, insanların dil kullanımını ve anlamlandırmasını inceler.
  7. Dil Eğitimi: Dil öğrenme ve öğretme yöntemlerini inceleyen bir alt disiplindir. Dil eğitimi, farklı yaş grupları ve farklı diller için öğretim yöntemleri geliştirmeye yöneliktir.

Bu alt bilim dalları dilbilimin farklı yönlerini ele alarak dilin yapısını, kullanımını, kökenini ve etkisini anlamamıza yardımcı olurlar.

Dil Bilgisi ve Dil Bilgisine Ait Bazı Kavramlar

    Dili bütün yönleriyle inceleyen bilim dalına “dil bilgisi” denir. Dil bilgisi, seslerden başlayarak cümleye varana kadar dil içindeki birlikleri yapı, anlam, görev ve kaynak bakımından inceler. Dil bilgisinin incelediği konulara göre şu alt bilim dalları vardır:

1. Ses Bilgisi ( fonoloji):

   Dilin en küçük birimi olan sesleri, bunların özelliklerini, sınıflandırılmalarını  ve bunlarla ilgili ses hadiselerini inceleyen dala “ses bilgisi” denir. Örneğin, “b” sesi iki dudağın birbirine değmesiyle şekillenen bir sestir ve bu yönüyle dudak ünsüzü diye isimlendirilir.

Fonoloji, bir dili oluşturan seslerin (fonemler) nasıl bir araya geldiğini ve bu seslerin bir kelime ya da cümle içinde nasıl kullanıldığını inceler. Fonoloji, bir dilde kullanılan seslerin birbirleriyle ilişkilerini ve bu ilişkilerin bir kelime veya cümle içinde ne tür değişikliklere sebep olduğunu da ele alır.

Fonoloji, farklı dillerin ses sistemlerini karşılaştırmak için de kullanılır. Örneğin, bir dilden diğerine geçerken, bazı seslerin dönüşüm geçirdiği gözlemlenebilir. Bu dönüşümler, farklı dillerin farklı fonolojik yapılarını yansıtır.

Fonoloji, aynı zamanda çocukların dil öğrenmesi sırasında ne tür zorluklarla karşılaştıklarını anlamak için de kullanılır. Örneğin, bazı seslerin yanlış telaffuz edilmesi yaygın bir problemdir ve bu problemin nedenleri fonoloji alanında incelenir.

Sonuç olarak, fonoloji, dilin ses yapılarını inceleyerek, farklı diller arasındaki farklılıkları ve benzerlikleri ortaya koyar ve dil öğrenme sürecini anlamak için de kullanılır.

2. Şekil Bilgisi ( Morfoloji):

     Dildeki kelimelerin ve şekillerin yapılarını inceleyen bilim dalıdır. Kökler, ekler, bunların birleşme yolları, eklerin çeşitli görevleri incelenerek dilin türeme ve çekim özellikleri, şekille ilgili değişik sorunlar morfolojinin alanına girer.

Morfoloji, dilbilimin bir alt dalıdır ve dillerdeki kelime yapılarını inceleyen bir disiplindir. Morfoloji, dildeki en küçük anlamlı birim olan morfemlerin incelenmesine odaklanır. Morfemler, bir kelimenin anlamını taşıyan ve tek başına bir anlamı olmayan, dilin yapısal öğeleridir.

Morfolojik analiz, bir kelimenin içindeki morfemleri ayırmayı, bu morfemlerin anlamlarını belirlemeyi ve kelimenin oluşturulma şeklini incelemeyi içerir. Örneğin, “evler” kelimesi, “ev” ve “-ler” morfemlerinin birleşmesiyle oluşur. “Ev” kelimesi bir kök ya da temel kelime olarak adlandırılırken, “-ler” morfemi çoğul anlamını taşır.

Morfoloji, farklı dillerin kelime yapılarını karşılaştırmak için de kullanılır. Örneğin, bazı dillerde çoğul anlamı için ek kullanılırken, bazı dillerde kök kelime değişir. Türkçe’de “-ler” eki kullanılarak çoğul yapı oluşturulurken, İngilizce’de kelime yapıları değişir. Örneğin, “book” kelimesinin çoğul hali “books” olarak oluşturulur.

Morfoloji, aynı zamanda kelime türetme işlemleriyle de ilgilidir. Kelime türetme, yeni kelimelerin oluşturulması için kullanılan bir yöntemdir ve bu işlem morfoloji alanında incelenir. Örneğin, Türkçe’de “-ci” eki kullanılarak yeni meslek isimleri oluşturulabilir. “Kuaför” kelimesi, “kafa” kelimesinden türetilmiş ve “-ör” eki eklenerek oluşturulmuştur.

Sonuç olarak, morfoloji, dillerdeki kelime yapılarını inceleyerek, farklı diller arasındaki farklılıkları ve benzerlikleri ortaya koyar ve kelime oluşturma sürecini anlamak için de kullanılır.

3. Cümle Bilgisi ( Söz dizimi-sentaks):

    Duygu ve düşüncenin karşı tarafa ulaştırılmasında kullandığımız ve adına cümle dediğimiz yargı biriminin oluşmasında kelime ve şekillerin birbiriyle olan ilişkilerini inceleyen dil bilgisi bölümüdür. Cümlelerin kelime sırası, çeşitli dilbilgisi yapıları, cümle öğeleri ve cümle türleri sentaksın çalışma alanına girer.

Sentaks, bir cümledeki farklı kelime sıralarının ve yapılarının nasıl değişik anlamlar oluşturduğunu da inceleyerek anlam bilgisi açısından önemlidir. Örneğin, “Ali, topu yere fırlattı” cümlesi ile “Topu yere, Ali fırlattı” cümlesi farklı anlamlar ifade eder. İlk cümlede Ali’nin topu fırlattığı belirtilirken, ikinci cümlede topun fırlatıldığı yere dikkat çekilir.

Sentaks aynı zamanda cümle çözümleme işlemini de kapsar. Bir cümlenin çözümlenmesi, cümledeki öğelerin (örneğin, özne, yüklem, nesne vb.) tespit edilmesini ve bu öğelerin cümle içindeki işlevlerinin belirlenmesini içerir.

Farklı dillerin sentaks yapıları da birbirinden farklıdır. Örneğin, Türkçe ve İngilizce gibi farklı dillerin kelime sıraları farklıdır. Türkçe’de özne cümle başında yer alırken, İngilizce’de cümledeki yerleri değişebilir.

Sonuç olarak, sentaks, bir dilin gramer yapısını ve cümlelerin nasıl oluşturulduğunu inceler ve farklı dilbilgisi yapılarının nasıl farklı anlamlar oluşturduğunu açıklar.

4. Köken Bilgisi ( Etimoloji):

Etimoloji, bir kelimenin kökenini, tarihi ve evrimini inceleyen bir dilbilim dalıdır. Kelimelerin kökenleri, eski dillerden diğer dillere geçişi, anlamlarının nasıl değiştiği gibi konular etimolojinin çalışma alanıdır.

Etimolojinin çalışma yöntemi, kelimenin geçmişine ve kökenine ışık tutan farklı disiplinleri içerir. Bu disiplinler arasında dilbilim, tarih, antropoloji, arkeoloji ve filoloji gibi alanlar yer alır.

Etimoloji çalışmaları, kelimenin kökenini açıklamak için farklı teknikleri kullanır. Bu teknikler arasında kelimenin farklı dillerdeki varyasyonlarının incelenmesi, benzer kelimelerin karşılaştırılması, kelimenin kullanıldığı tarihsel ve coğrafi bağlamın analizi, kelimenin yapısal özelliklerinin incelenmesi gibi yöntemler yer alır.

Etimoloji çalışmaları, bir kelimenin geçmişine ışık tutarak, kelimenin anlamının ve kullanımının zaman içinde nasıl değiştiğini açıklar. Bu çalışmalar aynı zamanda, farklı dillerdeki benzer kelimelerin birbiriyle nasıl bağlantılı olduğunu ve diller arasındaki ilişkileri de açıklayabilir.

Sonuç olarak, etimoloji, bir kelimenin kökeni ve geçmişi hakkında bilgi sağlayarak, dilbilimcilerin bir dilin tarihini ve evrimini anlamalarına yardımcı olan bir disiplindir.

5. Anlam Bilgisi (Semantik):

    Dil, bir ucunda ses bir ucunda anlam olan geniş bir alandır. Bir yanda sesler ya da işaretler öte yanda ise, bu ses ve işaretlere yüklenmiş olan anlam vardır. İşte kelime ve şekillerin taşıdığı veya kullanımlarıyla kazandıkları anlamlarla, bunlarla ilgili anlam olaylarını inceleyen dil bilgisi bölümüne anlam bilgisi denir.

Semantik, dilbilimin anlambilim dalıdır ve sözcüklerin anlamlarını ve sözcüklerin birbirleriyle olan ilişkilerini inceler. Semantik, insanların düşüncelerini ve kavramlarını ifade etmeleri için kullandıkları dilin anlamsal yönünü ele alır.

Semantik, sözcüklerin anlamlarının nasıl oluştuğu, nasıl değiştiği ve dildeki anlamsal yapıların nasıl işlediği gibi konuları inceler. Sözcüklerin anlamları, o sözcüklerin kullanıldığı bağlama, diğer sözcüklerle olan ilişkisine ve toplumun kültürel yapısına göre değişebilir.

Semantik, sözcüklerin anlamlarını belirleyen temel kavramları da ele alır. Bu kavramlar arasında eşanlamlılık, zıtlık, hiyerarşi, çağrışım, anlam kayması, anlam bileşenleri gibi konular yer alır.

Semantik çalışmaları, sadece sözcüklerin anlamlarını değil, aynı zamanda cümlelerin anlamlarını ve bağlamlarını da ele alır. Bu bağlamda, semantik, cümlelerin nasıl oluşturulduğunu, cümlelerin anlamsal yapılarını ve cümlelerin nasıl yorumlandığını inceler.

Semantik, dilin anlamsal yönü hakkında önemli bilgiler sağlar ve bu bilgiler, dilin doğru kullanımı için oldukça önemlidir.

6. Ağız Bilgisi ( Diyalektoloji) :

Diyalektoloji, dilbilim disiplinlerinden biridir ve bir dildeki diyalektleri (lehçeleri) inceleyen bir araştırma alanıdır. Diyalektler, bir dilin belirli bir bölgesinde konuşulan farklı varyasyonlarıdır. Diyalektoloji, bir dildeki farklı diyalektlerin özelliklerini ve nasıl farklılaştığını, tarihini, coğrafi dağılımını, sosyal ve kültürel faktörlerini ve etkileşimlerini inceleyerek bu farklılıkları açıklamaya çalışır.

Diyalektoloji, dildeki farklılıkların tarihi ve coğrafi nedenlerini, özelliklerini, farklı diyalektler arasındaki ilişkileri ve diyalektlerin nasıl sınıflandırılabileceğini araştırır. Bu araştırmalar genellikle, bir bölgedeki farklı diyalektlerin nasıl ortaya çıktığına ve nasıl değiştiğine odaklanır. Bu disiplin, dilbilimcilerin dildeki çeşitliliği daha iyi anlamalarına ve dilin sosyal, tarihi ve coğrafi bağlamını daha iyi anlamalarına yardımcı olur.

Genel
Alt Kategoriler:, ,
Yandex.Metrica