Anonim Halk Şiiri Nazım Biçimleri

Reklamlar

Halkın içinde ortaklaşa bir şekilde oluşturulan anonim ürünleri içeren edebiyattır. Bu edebiyatta mani, türkü, bilmece, ninni, ağıt gibi kimin tarafından oluşturulduğu bilinmeyen ürünler yer alır. Bu ürünleri ortaya koyan birileri mutlaka vardır. Zamanla bu ürünlerin sahipleri unutulmuştur ve ürünler halkın ortak malı olmuştur. 61. sayfada anonim halk edebiyatı nazım şekilleri verilmiştir.

1. Maniler: Halk şiirinin en küçük, en yaygın nazım biçi­midir. Yedi heceli, dört dizeden oluşur. Uyak düzeni (aaba) biçimindedir. Yani birinci, ikinci ve dördüncü dizeler birbiriyle uyaklı; üçüncü dize serbesttir. Üçüncü dizenin serbest olması, maniyi söyleyene kolaylık sağlar. Manilerde ilk iki dize, söze hazırlık için söylenir. Genelde, maninin temel düşüncesiyle ilgisi yoktur. Asıl söylenmek istenen, son iki dizede belirtilir. Manilerde konu olarak sevgi ve doğa işlenir. Manilerdekİ asıl konunun aşk olmasına karşın; özlem, gurbet, ayrılık, ölüm… gibi konularda söy­lenmiş maniler de vardır.
Maninin bildiğimiz dört dizelik biçiminden başka kesik ve yedekli (artık) mani olarak iki biçimi daha vardır.

2. Türkü: Anonim sayılmakla birlikte, söyleyeni belli türkü örnekleri de vardır. Kendine özgü bir ezgisi olan türkülerde sevgi, doğa, kahramanlık, gurbet… gibi konular dile getirilir. Türküler, hane ya da bent adı verilen üçlü, dört­lü, beşli dize kümeleri ile onları birbirine bağlayan nakarat ya da kavuştak adı verilen iki dizeli tekrar­lardan oluşur. Türküler ezgilerine, konularına, bölgelere göre bozlak, kayabaşı, türkmani, hoyrat gibi adlar alır. Hece Ölçüsünün, genellikle yedili, sekizli, on birli kalıbıyla söylenir. Halkın sözlü geleneğinde gelişen türkülerin konu ve biçimleri, çağdan çağa ve yöreden yöreye deği­şikliğe uğrayabilir.

Ezgiyle (müzikle) söylenen anonim halk edebiyatı nazım şeklidir. Türkülerin çoğu halkın sözlü geleneğinde doğup gelişir fakat âşık şiirleri gibi düzenleyicisi belli olan türküler de vardır. Türkü Anadolu’nun bazı yerlerinde “yır” adıyla da anılır. Türkülerde genellikle aşk, ayrılık, özlem, gurbet, ölüm gibi lirik konular işlenir.
3. Ninniler: Çocukları uyutmak ya da ağlamasını durdurmak için özel bir ezgiyle söylenen tek dörtlükten oluşan şiirlerdir. Ninniler sayesinde çocuklar ana dillerini kolayca öğrenirler. Ninni geleneği eski çağlardan günümüze kadar devam etmiştir.
4. Ağıtlar: Ölen bir kişinin ardından söylenen, onun ölümünden duyulan acıyı, ölen kişinin cömertliğini, iyiliğini, cesaretini anlatan şiirlerdir. İslamiyet’ten önceki Türklerin sosyal hayatlarında, Şamanizm’in de etkisiyle ölüm törenleri önemli bir yer tutar. Ölen kişi için düzenlenen “yuğ” törenlerinde “sagu” adı verilen matem şiirleri okunurdu.

Reklamlar

Siz de Fikrinizi Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yandex.Metrica