Sümerler

Sümerlerin Özellikleri Nelerdir Maddeler Halinde

* (MÖ 4000 – 2350) Sümerler tarihte bilinen yazıyı ilk kullanan medeniyettir. (çivi yazısı) (MÖ 3500).
* ilk devirlerde site (şehir devlet) ler şeklinde kurulmuşlar, her sitenin başında Patesi – Ensi denilen rahip – krallar görülmüştür.
* Siteler üzerinde egemenlik kuran “Lugal” adını almıştır. Ur, Uruk, Kiş, Lagaş başlıca şehir devletleridir.
* Tarihte bilinen ilk kanunlar Lagaş Kralı Urkagina tarafından hazırlanmıştır (MÖ 2750). Bu kanunlar fidye – bedel sistemine dayalıdır.
* Bataklıklar kurutularak tarım hayatını yaygınlaştırmışlardır.
* Zigguratların en üst katları gözlemevi olarak kullanılmış ve astronomi çalışmaları yapılmıştır. Yıldızları kümelere, burçlara ayırmışlar ve ilk ay yılı esaslı takvimi kullanmışlardır,
* Geometri ve aritmetik bilimiyle uğraşmışlar, çemberi 360°’ye bölmüşlerdir. Dört işlemi kullanıp, alan ve hacim hesapları yapmışlardır,
* Yaratılış, Tufan ve Gılgamış Destanları ile de bilinen Sümerlere Akadlar son vermiştir.

Sümer Tabletleri
Sümer Tabletleri

Çivi Yazısı (Sümerler Piktografik Yazı)

Tanrı adına işlenen topraklardaki ürünler tapınaklarda toplanmış; ürünlerin envanterini (listeleme) yapabilmek ve üreticiye ürünlerinden ne kadar verileceğini hesaplamak için tarihte ilk kez dört işlem ve çivi yazısı kullanılmıştır.

Sümer Tabletleri Hakkında Kısaca Özet Bilgi

Sümerlerde çivi yazısının icat edilmesiyle birlikte, hayatlarına dair izdüşümleri, bilgi ve birikimlerini tabletlere yazarak kalıcı hale getirmişlerdir. Sümer ülkesinde birkaç basit şekille pek çok bilgiyi başkalarına hatta sonraki nesillere aktarabilmek mümkündü. Ticaret yapmak, mallarının veya eşyaların kaydını tutmak isteyenler, kil hamurunun üzerine  düz bir biçim vererek, detaylı olmayan çeşitli şekiller çizebilirdi. Başlangıçta özensiz şekiller zamanla daha soyut ve köşeli şekillere dönüşerek, konuşma dilini yazıya döken çivi yazısı formunu almıştır. Toplumsallaşmanın bir gereği olarak iletişim daha karmaşık hale gelmiş; sayım belgelerine eklenen sözlük metinleriyle birlikte tabletlere yazılacak içerik artmıştır.

„ Sümerler bölgede yaşadığı bilinen ilk medeniyettir. Sümerlerin egemenliğine Akadlar son vermiştir. Site adı verilen şehir devletleri halinde yaşamışlardır. Her şehrin başında ensi veya patesi adı verilen rahip krallar bulunmaktadır. Siyasi birlik kuramamışlardır. Kralların başrahip ve başkomutan unvanları da bulunmaktadır. Kralın başrahip unvanını taşıması devlet yönetiminde teokratik anlayışın etkili olduğunu göstermektedir. Ziggurat adı verilen çok katlı tapınaklar yapmışlardır. Bu tapınakları soğuk hava deposu, okul, idare binası, rasathane gibi çok amaçlı olarak kullanmışlardır.

Sümerler tarihte ilk kez yazıyı bulup kullanmışlardır (Çivi Yazısı). Kil tabletler üzerine yazmışlardır. Sümerlerin kullandıkları dil Orta Asya kökenlidir. Edebiyat alanında din temalı olan Gılgamış ve Yaratılış destanları ile Tufan Destanı’nı meydana getirmişlerdir. Ay yılına dayalı takvimi ilk kez hesaplamışlardır. Matematik ve geometride önemli çalışmalar yapmışlardır. (Bölme ve çarpma, yüzey ve hacim ölçme, dairenin 360 derece olması gibi) Kral Urgakina tarafından dünyanın bilinen ilk yazılı kanunları hazırlanmıştır. Bu kanunlar fidye esasına dayalıdır. Her erkeğin asker sayıldığı Sümerlerde ordu yaya ve süvarilerden oluşmaktaydı. Akbabalar Steli Sümer sanatının en seçkin eserlerindendir

Sümerler sumer tabletleri 3

Taş ve ahşap olmayan Mezopotamya bölgesinde, akarsu taşkınlarıyla her yıl yenilenen ve doğada hazır şekilde bulunan alüvyonlu kil, bol ve ucuz bir malzeme olarak el işçiliğinden mimariye birçok alanda kullanılıyordu. İnce tanecikli oluşu nedeniyle saman gibi çeşitli malzemelerle harmanlanabilen kil; önce kalıba dökülüyor, yüksek ısıda pişmiş dayanıklı tuğlalar haline getirilerek kerpiç yapıların inşaasında kullanılıyordu.

Yoğrularak şekil alabilen bir malzeme olması nedeniyle çanak-çömlek yapımında da kullanılan kil, yazı yüzeyi olarak da tercih ediliyordu. Güneşte kurutularak ya da tavlanarak dayanıklı hale getirilen kil tabletler sayesinde birçok idari, ticari, edebi belge ve metinler kütüphane, saray ve tapınak arşivlerinde uzun süre muhafaza edilebiliyordu. Kil tabletlerin kolay kullanımı, düz bir yüzeye sahip olması ve tek elle tutulup rahatça üzerine yazı yazılabilmesi (Kilgour, 1998: 16) gibi avantajları yanında bir takım dezavantajları da vardı.

Fiziksel olarak bir papirüs gibi yuvarlanamayan veya katlanamayan kil tabletlere, çok uzun edebi metinlerin yazımı imkânsızdı. Örnek olarak, 500 satırı geçen bilimsel içeriğe sahip metinlere az rastlanır. İlk zamanlar sınırlı miktarda yazı yazılabilen damga ya da mühür boyutunda hazırlanan küçük tabletler, zamanla daha fazla bilginin sığdırılabildiği büyüklüklere ulaşır. Günümüzde kullanılan dizüstü tabletlerin ebadına ulaşan kil tabletlere daha uzun metinler yazılsa da, bu tabletlerin içeriği bir papirüs ya da parşömene kıyasla daha sınırlı olmuştur (Robson 2007: 70).

Mezopotamya’nın bilinen siyasi tarihi Sümerler ile başlamaktadır. Sümerlerde siyasi yapı olarak “Site” adı verilen şehir devletleri görülmüştür. Bu devletlerin önemlileri Ur, Uruk, Kiş, Lagaş’tır. O Şehir devletlerinin başında Patesi veya Ensi denilen rahip krallar bulunmaktaydı. Şehirler, Ziggurat adı verilen tapınakların etrafında kurulmuşlardır.

sumerler haritası
Sümerler haritası

Halk; hürler, korunanlar ve köleler olmak üzere üçe ayrılıyordu. Sümerler de daimi ordu olmayıp, köleler dışında her erkek asker sayılırdı. Sümerler, bilimsel alanda önemli gelişmelere öncülük etmişlerdir. Özellikle ay ve güneşin hareketlerini inceleyip astronomide ileri gitmişler ve bunun sonucunda ay yılı esaslı takvimi yapmışlardır. Mabetlere getirilen ürünleri tespit etmek amacıyla rahipler tarafından kilden tabletler üzerine üçgen uçlu çubuklarla çizilen şekiller tarihte ilk yazı olan Çivi Yazısını ortaya çıkarmıştır. Yazının kullanılması edebiyatın da gelişmesini sağlamış sağlamış, Tufan ve Gılgamış destanları bu dönemde ortaya çıkmıştır.

Sümerlerde Hukuk

Sümerlerde ilk kanuni düzenleme Urkagina tarafından MÖ 2750’de yapılmıştır. Urkagina, kitabelerde kölelik devrine son vermek; dulları, öksüzleri ve diğer güçsüzleri koruyacak bir düzeri kurmak için kanunlar koyduğunu söylemiştir. Onun koyduğu kanunların bir maddesinde rızası alınmayan köylüye ait hayvanın, bir bey tarafından satın alınamayacağına dikkat çekilmiştir.

Urkagina’dan sonra Sümerlerde Kral Umamu bazı hukuki düzenlemeler yapmıştır.
Onun yaptığı düzenlemelere göre;
* Bir adam, bir adamın ayağına bir aletle vurur ve ayağını kırarsa 10 şegel gümüş verir,
* Bir adam, bir adamı silahla vurup kemiğini kırarsa bir mana gümüş verir.
* Bir âdâm, bir adama bîr aletle vurup burnunu koparırsa bir mana gümüşün üçte ikisini Verir.

Sümerlilerde herbir kentin bir ana tanrısı ve ensi ya da lugal isimli bir kralı bulunuyordu. Sümerliler dönemindeki en önemli şehirleri Uruk, Lagaş, Kiş, Ur, Umma isimli şehir devletleridir. Bu devletler, tarımın en temel unsurları olan toprak ve sulama kanalları nedeniyle birbirleriyle sürekli savaş halindelerdi. Sümerler insanlık tarihine yazıyı (çivi yazısı), tekerleği ve çeşitli matematiksel sistemleri kazandırmışlardır.

Not-1: Lagaş Kralı Urukagina, tarihin ilk kanun koyucu yöneticisidir.

Not-2: Sümer şehir devletlerinde, kerpiçten yapılmış, basmaklı yüksek tapınaklar ziggurat olarak adlandırılmaktaydı.

 

Sümerliler ile ilgili örnek sorular

Sümerlere ait çivi yazılı tabletlerden bazılarında tıp ilmine dair bilgilere ve ilaç reçetelerine rastlanmıştır.
Sümerlerle ilgili olarak elde edilen bu buluntular, aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
A) Toplum sağlığı için faaliyetler yürütüldüğünün
B) Sağlık hizmetlerini yaygınlaştırmanın devletin görevi olduğunun
C) Tıpla ilgili her şeyin kayıt altına alındığının
D) Hekimliğin Sümer toplumunda gözde bir meslek olduğunun
E) İlaçların halka ücretsiz olarak dağıtıldığının

CEVAP: A

Sümerlerde kral, başrahip, başyargıç ve başkomutan olarak kabul edilmiştir.
Bu bilgiler dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi Sümer krallarının görev ve sorumlulukları arasında gösterilemez?
A) Ordunun başında sefere çıkmak
B) Toplumda adalet ve güvenliği tesis etmek
C) Halkın ülke yönetime katılımını sağlamak
D) Devletin politikalarını belirlemek
E) Dini ayin ve törenleri yönetmek

CEVAP: C

 

Aşağıdakilerden hangisinin Mezopotamya’da kurulmuş olan Sümer uygarlığıyla ilgili doğru bir bilgi olduğu savunulamaz?
A) Siyasal birliğini sağlamış merkezi bir devlet kurulması
B) Astronomik gözlemlerle ilgilenilmesi
C) Ziggurat denilen tapınakların inşa edilmesi
D) Yönetim örgütünün başında rahip kralların bulunması
E) Çivi yazısının icat edilmesi

CEVAP: A
 
Tufan olayı anlatılmıştır
• Ölümsüzlüğü arama motifi işlenmiştir
• Olayın kahramanı bir Sümer şehri olan Uruk’un kralıdır
Ele almış olduğu konu ve içeriği hakkında bazı bilgiler verilmiş olan bu destan aşağıdakilerden hangisidir?
A) Ergenekon Destanı
B) Oğuz Kağan Destanı
C) Dede Korkut Destanı
D) Gılgamış Destanı
E) Manas Destanı

CEVAP: D

Tarih
Yandex.Metrica