EdebiyatFakultesi.Com » Tasavvuf Edebiyatı Şairleri http://www.edebiyatfakultesi.com Edebiyat ve Türkçe Öğretmenleri, Eğitim, Kültür, Sanat Fri, 15 Apr 2011 19:28:56 +0000 en hourly 1 http://wordpress.org/?v=3.1.1 Pir Sultan Abdal http://www.edebiyatfakultesi.com/pir-sultan-abdal.htm http://www.edebiyatfakultesi.com/pir-sultan-abdal.htm#comments Sat, 14 Nov 2009 23:48:56 +0000 admin http://www.edebiyatfakultesi.com/?p=2767 Şâir. Hayatı hakkında fazla bilgi yok. Sivas’ın Banaz köy­ünde doğdu. Asıl adı Haydar. Kanunî Sultan Süleyman ile İran Şahı I. Tâhmasb zamanında yaşadı. İran şahının tahriki ile Osmanlı Devleti aleyhine olan isyana katıldığı ve Iran le­hine casusluk yaptığı gerekçesi ile Hızır Paşa tarafından Si­vas’ta asıldı.
Hece vezni ve halk Türkçe‘si İle yazdığı şiirlerinde Şiî- Bâ­tınî inancını dile getirdi. Nefesleri asırlarca Alevî, Bektaşî Türk zümreleri arasında sevilerek okundu. Hayatı menkıbeleşti. Türk halk edebiyatının büyük şairlerindendir.
Pir Sultan Abdal’ın hayatı ve şiirleri hakkında çıkan başlıca ki­taplar; 1. Sadettin Nüzhet Ergun, Pir Sultan Abdal (1929), 2. Abdülbaki Gölpınarlı- P.N. Boratav, Pîr Sultan Abdal (1943), 3. Cahit öztolli, Pîr Sultan Abdal (1971).

]]> http://www.edebiyatfakultesi.com/pir-sultan-abdal.htm/feed 0 Niyazi http://www.edebiyatfakultesi.com/niyazi.htm http://www.edebiyatfakultesi.com/niyazi.htm#comments Wed, 24 Jun 2009 00:07:05 +0000 admin http://www.edebiyatfakultesi.com/?p=2628 Şâir. Malatya’da doğdu. Tasavvuf eğitimi görmüş, bunun İçin Malatya, Mardin, Bağdat ve Kerbelâ gibi İllerdeki şeyh­lerin yanında bulunmuştur. 1646 yılında İstanbul’a geldi. Halveti tarikatının Mısriyye kolunu kurup Bursa’da şeyh ol­du (1670). Önce Rodos’a (1673), sonra iki defa Limni Adası’na sürüldü (1691,1694). Sürgünde öldü.
Tasavvuf edebiyatı şairlerindendir. Aruz vezni ile yazdığı şiirlerde Fuzuli‘nin, hece vezni ile olan ilahierinde de Yunus Emre’nin tesiri görülür. Şiirlerinin teması din ve tasavvuftur.
Dîvân’ı yeni yazı ile defalarca basıldı. İbrahim Yurdoren bu dîvandaki şiirlerin açıklamasını yayımladı (1966). Mevâldü’l-İrfan adlı eserini de Süleyman Ateş, İrfan Sofraları adı ile Türkçe‘ye çevirdi. Niyazi hakkında en Önemli çalışmayı Abdülbaki Gölpınarlı yapmış, istanbul Üniversitesi Şarkiyat Mecmuası’nda neşretmiştir (C. VII, 1972).

]]> http://www.edebiyatfakultesi.com/niyazi.htm/feed 0 Kaygusuz Abdal http://www.edebiyatfakultesi.com/kaygusuz-abdal.htm http://www.edebiyatfakultesi.com/kaygusuz-abdal.htm#comments Tue, 27 May 2008 15:33:31 +0000 admin http://www.edebiyatfakultesi.com/kaygusuz-abdal.htm KAYGUSUZ ABDAL (1341?- )
Şâir. Alâiye’de doğdu. Alâiye Beyi Hüsameddin Mahmud’un oğludur. Kay­gusuz Abdal‘ın asıl adı Alaaddin Gaybi’dir. İyi bir öğ­renim görmüş, genç yaşta Abdal Musa’ya derviş olarak Kay­gusuz adını almıştır. XIV’üncü asrın sonlarında Mısır’a gi­derek bir tekke açmış, Hicaz, Suriye ve Irak’ı dolaşarak Ana­dolu’ya dönmüştür. Rumeli’nin Yanya, Filibe ve Manastır şehirlerinde de bulunmuş tahminen 1444 yılında ölmüştür.
Kaygusuz Abdal, Yunus Emre‘nin yolunda yürüyen şairlerden­dir. Son zamanlarda yapılan ilmî araştırmalardan alevî ve bektaşi olmadığı ortaya çıkmıştır. Hem aruz ölçüsü hem de hece ölçüsü ile şiirler yazmıştır. Mensur eserleri, mesnevileri ve ilâhileri vardır. Nesri sâde Türkçe iledir.

Manzum eserleri:

1. Divan, 2. Gülistan, 3. Mesnevi-i Baba Kaygusuz (3. Cilt), 4. Gevher-nâme, 15. Minber-nâme.

Men­sur eserleri:

1. Budala-nâme, 2. Kitab-ı Mfglate, 3. Vücûd nâme. Nazım-nesir karışık olan eserleri: 1. Saray-nâme, Dilgüşâ. Kaygusuz Abdal hakkında en önemli neşir Abdu rahman Güzel’e aittir: Kaygusuz Abdal (1981).

]]> http://www.edebiyatfakultesi.com/kaygusuz-abdal.htm/feed 0 Katip Çelebi http://www.edebiyatfakultesi.com/katip-celebi.htm http://www.edebiyatfakultesi.com/katip-celebi.htm#comments Tue, 27 May 2008 14:42:42 +0000 admin http://www.edebiyatfakultesi.com/katip-celebi.htm (1609-1657)
Yazar. Hacı Halîfe diye de tanınan yazarın asıl adı Musta­fa’dır. İstanbul’da doğdu. Abdullah isimli bir zâtın oğludur. Özel tahsil görerek yetişmiş, 1623′de Anadolu Muhasebesi Kalemi’ne kâtip olmuştur. 1624′de babası ile birlikte Tercan Seferi’ne katıldı. 1626 yılında, Bağdat seferinden dönerken babasını kaybetti. 1628-1629 yıllarında yeniden öğrenime başlayıp esaslı bilgiler elde etmiştir. 1633-34′de hacı oldu. Revan Seferi’ne katıldı (1634-35). Sonra İstanbul’a yerleşip eserlerini yazdı. İstanbul’da öldü, Zeyrek Camii civarına gö­müldü. Katip Çelebi, zekî, şuurlu, ağırbaşlı bir ilim adamı idi. Eserlerinin bir kısmını Arapça, bir kısmını da sâde Türkçe ile yazdı. Tarih, coğrafya, biyografiler, bibliyografi, otobiyogra­fi, ahlâk, tasavvuf, tıp, sosyoloji, etnoloji vb. sahalarda ya­zılmış pek çok eserin sahibidir. Arapça ve Farsça’nın yanı-sıra Fransızca, Lâtince ve İtalyanca biliyordu. Batı anlayışı­na uygun İlmî eserleri Türk toplumunun kafasını Batı’ya açan ilk önemli eserlerdir. Dünyâca tanınmış Türk büyüklerindendir.
Eserleri: 1. Cihan-nümâ [Coğrafyaya dâir. Dünyânın kıta­ları hakkında bilgi verir. Amerika’nın keşfinin Önemini, dün­yânın yuvarlaklığını, ülkelerin kısaca tarihini, bitki örtüsü İle .hayvanlarını anlatır. İbrahim Müteferrika tarafından 1732′de basıldı.], 2. Fezleke [Arapça yazılmış umumî tarih. 1592-1654 yılları arasında olan hâdiseleri inceleyen Osman­lı tarihidir.], 3. Takvîmü’t-tevârlh [Arapça, dünya târihi. İbra­him Müteferrika matbaasında basıldı. Batı dillerine çevrildi.], 4. TuhfetU’l-klbftr Iİ Esfari’l-blhar [ (= Deniz sefer­leri hakkında büyüklerin hediyeleri). Türk denizcilik tarihi. 1645-1656 yılları arasındaki deniz savaşları anlatılır. Türkçe’­dir. Müteferrika matbaasında basıldı.], 5. Düsturü’l-amel fî Islâhl’l-Halel [1653′de Osmanlı devlet hazînesinin karşılaş­tığı krizi önleme çarelerini anlatan eser. Şinasi tarafından Tasvlr-i Efkâr gazetesinde tefrika edildi (1863). Almanca’ya çevrildi.], 6. Keşfü’z-zünun [ (Zanları gideren kitap) Bibli­yografya kitabı. 20 yılda yazıldı. 15 bine yakın kitabın konu ve ı tanıtılır. Fransızca ve Lâtince’ye de çevrildi. Mil lî Eğitim Bakanlığı iki cilt hâlinde bastırdı (1941-1943). Türkçe’ye tercümesi gerekil olan kaynak eserlerdendir.7. MI-zânü’l-Hak fî İhtiyârİ’l-Ehakk [( = doğruyu seçmek için hak terazisi). Devrinde tartışılan dini, ahlâkî ve sosyal mesele­ler hakkındaki görüşlerini bulunduran kitap. O.Saik Gökyay tarafından önsöz ve açıklama ilâvesi ile yayımlandı (1972). ], 8. Tercüme-I Târlh-I Frengi, 9. Târih-i Kostantlniyye, 10. Irşâ-de’l-hayara İlâ Târihi’I-Yunan ve’r-rûm ve’n-nasara, 11. Sülle-mü’l-vüsûl İlâ Tabakatl’l-Fühül (hâl tercümesi kitabı, Arap­ça, yazma hâlinde), 12. Levâmİu’h-nûr fî Zulumât-ı Atlas Ml-nur (Mercator’un Lâtince kitabının tercümesi, yazma hâlin­de), 13. Tuhfetü’l-ahyâr fî’l-hikem ve’l-emsâl-ve’l-eş’âr (Çe­şitli konularda şiir, lâtîfe, bilgi; yazma hâlinde), 14. Muhtasar Câmlu’l-mütûn. Kâtib Çelebi hakkında en iyi kitap TTK yayımları arasında Katip Çelebi Hayatı ve Eserle­ri Hakkında İnceleme adı ile 1957′de çıktı.15. Ilhâmü’l-Mukaddes fî feyzi’l-akdes [M.Hamldul-lah, İslâm Tetkikleri Enstitüsü dergisinde neşretti (c. IV, 1971). ], 16. Dürer-I Münteşire ve Gurer-İ Münteşire, 17. Câ-mlü’l-mütûn min celİli’l-fünûn, 18. Recmü’r-racîm bî’s-sİn ve’l-cîm, 19. Beyzavî Tefsiri Şerhi, 20. Muhammediye Şerhi,

21. Kanun­nâme,

]]> http://www.edebiyatfakultesi.com/katip-celebi.htm/feed 0 HOCA SADEDDİN EFENDİ http://www.edebiyatfakultesi.com/hoca-sadeddin-efendi.htm http://www.edebiyatfakultesi.com/hoca-sadeddin-efendi.htm#comments Sun, 06 Apr 2008 11:19:04 +0000 admin http://www.edebiyatfakultesi.com/hoca-sadeddin-efendi.htm (1536-1599)
Süslü nesir yazarı, istanbul’da doğdu. Yavuz Sultan Se­lim’in yakın nedîmi Hasan Çan’ın oğludur. Medrese öğreni­mi gördü. Müderrislik, şehzade Murad’a hocalık ve şeyhü­lislâmlık yaptı. İstanbul’da öldü. Eyüp Sultan’m yakınına gömüldü.
Arapça’dan Türkçe’ye dinî ve tasavvufî eserler tercüme etmiş, Türkçe şiirler söylemiş ve bir de Selim-nâme yazmıştır. Fakat şöhretini süslü nesir ile yazdığı Tâcü’t-tevârih (Tarihlerin Tacı) adlı eseri ile sağlamıştır.
Tâcü’t-tevârih iki ciltlik Osmanlı tarihidir. Sultan Osman’­dan başlayarak Yavuz Sultan Selim devri sonuna kadar olan olaylar anlatılmıştır. Eser eski harflerle 1862′de basıldı. [Sa­deleştirilmiş yayımını Kültür Bakanlığı 5 cilt hâlinde yaptı (1970).]

Tercümeleri: 1. Kuşeyrî Risalesi, 2. Behcetü’l-Esrâr (El-şettanûfî’den), 3. Mlr’atü’l-edvâr (Molla Musluhiddin Lâ-rî’den), 4. Menakıb-ı Abdülkadir-l Geylâni

]]> http://www.edebiyatfakultesi.com/hoca-sadeddin-efendi.htm/feed 0 HERSEKLİ ARİF HİKMET http://www.edebiyatfakultesi.com/hersekli-arif-hikmet.htm http://www.edebiyatfakultesi.com/hersekli-arif-hikmet.htm#comments Sun, 06 Apr 2008 11:15:08 +0000 admin http://www.edebiyatfakultesi.com/hersekli-arif-hikmet.htm  (1839-1903)
Divan şairi. Mostar’da doğdu. Zülfikar Nafiz Paşa’nın oğ­ludur. İstanbul’da öğrenim gördü. Anadolu ve Rumeli şehir­lerinde, imparatorluğun merkez teşkilâtında memurluk ve hâkimlik yaptı.
Tanzimat edebiyatı döneminde yetişmiş olmasına rağ­men dîvan şiiri geleneğini devam ettirdi. Encümen-i Şuarâ şairlerindendir. Şiirlerini anlaşılır bir dil ile yazdı. Nâilî-i Ka­dim ve Fehim’in tesirindedir. Gazellerinde duygu unsuru ağır basar. Tasavvuf! şiirleri de vardır. Dîvan şiirinin son büyük temsilcilerlndendir.

Eserleri:

1. Divan (İ.M.K. Inal’ın önsözü ile 1918′de bastı­rıldı), 2. Levâyıhu’l-hikem, 3. Levamiu’l-efkâr. 4. Sevânihu’l-beyân, 5. Mİsbâhu’l-îzah {Son dört eser çeşitli dergilerde çıktı ama kitap haline getirilmedi. Bunlar felsefî ve tasavvufi eserlerdir.)

]]> http://www.edebiyatfakultesi.com/hersekli-arif-hikmet.htm/feed 0 HAKANİ MEHMET BEY http://www.edebiyatfakultesi.com/hakani-mehmet-bey.htm http://www.edebiyatfakultesi.com/hakani-mehmet-bey.htm#comments Sun, 06 Apr 2008 08:26:27 +0000 admin http://www.edebiyatfakultesi.com/hakani-mehmet-bey.htm (?-1606)
Divan ve mesnevi şairi. İstanbul’ludur. Medrese tahsili görmüş, sancak beyliği ve dîvan muhasebeciliği yapmıştır. İstanbul’da öldü, Edirnekapı Mezarlığı’na gömüldü.
Hakani’yi ebedîleştiren Hilye adındaki mesnevîsidir. Arapça Siyer ve Şemâil-i Şerif kitaplarından faydalanarak yazdığı ve Hz. Muhammed’in fizikî yapısını, beden özellikle­rini anlattığı bu mesnevi (yazılış tarihi 1598) asırlarca okunmuş eski ve yeni harflerle defalarca basılmıştır. Tasavvuf edebi­yatımızda hilye çığırı bu eserle açılmıştır. Pek çok nazîre ya­zılmışsa da hiçbiri bu eserin eristiği şöhret ve rağbete eri­şememiştir.

Diğer eserleri:

 1 Divan (Elyazması halindedir), 2. Miftahü’İ-fütuhat (40 hadis tercümesi, mesnevi). [Fazla bilgi İçin İslâm Ansiklopedisi Hâkânî maddesi ile Alı Canip Yöntem'in makalesini okuyunuz (Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, II, İstanbul).]

]]> http://www.edebiyatfakultesi.com/hakani-mehmet-bey.htm/feed 0 HABİBİ http://www.edebiyatfakultesi.com/habibi.htm http://www.edebiyatfakultesi.com/habibi.htm#comments Sun, 06 Apr 2008 08:19:13 +0000 admin http://www.edebiyatfakultesi.com/habibi.htm (XV’inci asır)
Azeri şairi. Bergüşad’da doğdu (?). Akkoyunlu hükümdarı Sultan Yâkub’un himayesinde yetişti. Şah İsmail’in sarayı­na gitti ve korundu. Şâh İsmail ona “melikü’ş-suarâ” unvanı verdi. Bilinmeyen bir sebepten dolayı iran’dan ayrılıp İstan­bul’a geldi. Yavuz Sultan Selim’in yakını oldu. İstanbul’da (muhtemelen 1520′de) öldü. Sütlüce civarına gömüldü.
Habibi, Azeri sahasında Nesimi ile Fuzuli arasında yeti­şen en büyük şairdir. Azerî Türkçe’si ile yazdığı şiirlerde ahenkli bir dil ve parlak mecazlar, ince hayaller vardır. Aşk ve tasavvuf temalarını işlemiştir.
Fuad Köprülü şâirin 42 şiirini yayımladı (Edebiyat Fakül­tesi Mecmuası, C. VIII, 1932). İ. H. Ertaylan da Habîbî hak­kında bir makale yayımladı. [Hayat Mecmuası, (1928).]

]]> http://www.edebiyatfakultesi.com/habibi.htm/feed 0 GÜLŞEHRİ http://www.edebiyatfakultesi.com/gulsehri.htm http://www.edebiyatfakultesi.com/gulsehri.htm#comments Sun, 06 Apr 2008 00:35:22 +0000 admin http://www.edebiyatfakultesi.com/gulsehri.htm (XIV’üncü asır)
Şair. Asıl adı Süleyman’dır. Kırşehir’de yaşadı. Ahî Evran’ın dervişlerindendir. Sonra kendisi de şeyh olmuştur. Mantıku’t-tayr’ını İlhanlı hükümdarı Gazan Han’a sundu (1307). Geniş bir tasavvuf kültürüne sahip olduğu eserlerinden an­laşılmaktadır. Doğum ve Ölüm tarihleri bilinmiyor.
Mantıkut tayr, İranlı Şair Attar’ın aynı İsİmlt mesnevisi­nin geniş tercümesidir. Gülşehrî, çevirisine Mevlananın Mesnevisi ile Kelile ve Dimne’den hikayeler katmıştır. Ko­nusu tasavvuf olan bu eser akıcı, ahenkli bir Türkçe ile ya­zılmıştır. Tasavvufu anlatan 4408 beyitten meydana gelmiş­tir. [Eserin tıpkı basımı A. Sırrı Levendin önsözü ile birlikte TDK tarafından yayımlandı. Müjgan Cumbur'un doktora te­zinin konusu da bu eserdir.] Felekname adlı eseri Farsça bir mesnevidir. [S. Kocatürk tercüme etti, “Gülşehri ve Feleknâme” (1982).! Keramat-ı Ahî Evrân mesnevisinde Ahî Evren’ın kerametlerini anlatır. yayınlandı (1955).! Gülşehrî’nin Farsça yazılmış Aruz risale­si ile nazire mecmualarında bulunan Türkçe 7 gazeli de mevcuttur. Manzum Kudûrî Tercümesi henüz bulunama­mıştır.

]]> http://www.edebiyatfakultesi.com/gulsehri.htm/feed 0 SUNULLAH GAYBİ http://www.edebiyatfakultesi.com/sunullah-gaybi.htm http://www.edebiyatfakultesi.com/sunullah-gaybi.htm#comments Sat, 05 Apr 2008 23:22:23 +0000 admin http://www.edebiyatfakultesi.com/sunullah-gaybi.htm (1615-1663)
Şâir. Kütahya’da doğdu. Şeyh Ahmed Efendİ’nın oğludur, babasından İslâm ilimleri ve tasavvuf dersi aldı. Sunullah Gaybi, İstanbul’a gelip Aksaray’da Oğlanlar Şeyhi İbrahim Efendi’ye bağlandi. 1655′te şeyhi ölünce Kütahya’ya döndü. Burada bir zavi­ye yaparak halka nasihatler verdi. Kütahya’da öldü.
Melâmî tarikatına bağlıdır. Hece ve aruz veznıyle, sâde Türkçe ile tasavvufî şiirler yazmıştır.
Eserleri: 1. Dîvan [Elyazması halindedir. Yeni yazı ile de neşredildi (1963).], 2. Sohbet-nâme, 3. Bîat-nâme [Son iki eser şeyhinin sohbetlerinin yazılması ile meydana gelmiş­tir.] 4 Tarîku’l-Hakk fi’t-teveccühi’l-mutlak 5. Ruhu’lhakîka [Son iki eserde tarikat âdabı, tasavvufun özellikleri, tasav­vufta mestebeler anlatılmıştır.]

]]> http://www.edebiyatfakultesi.com/sunullah-gaybi.htm/feed 0