EdebiyatFakultesi.Com » N

Namık Kemal

admin — Sun, 23 Aug 2009 13:33:30 +0000

Türk Edebiyatımızın önemli şair ve yazarlarındandır. Tekirdağ’da doğdu. Çocukluğu dedesinin yanda, Kars ve Sofya’da özel dersler alarak geçti. İstanbul’a dönünce Tercüme Odası’na memur oldu (1863). Şinasi ile Tasvir-i Efkâr’da yazılar yazdı. 1865′te aynı gazeteyi çıkardı. Yeni Osmanlılar Cemiyeti üyelerinin sürülme sebebiyle Ziya Paşa ile Paris’e kaçtı (1867). Londra’da Ziya Paşa ile Hürriyet gazetesini çıkardı (1868). 1870′de İstanbul’a döndü, mutasarrıf olarak Gelibolu’ya gönderildi. Azledilirler tekrar İstanbul’a geldi. Namık Kemal 1877′de Midilli’ye sürüldü ve 1879′da oraya mutasarrıf oldu. Rodos (1884) ve Sakız (1887) adalarında da aynı görevi yaptı. Sakız’da oldü. Mezarı Bolayır’dadır. Namık Kemal, Tanzimat Edebiyatı‘nın her türde eser veren gür sesli dâva adamı ve şâiridir. Sanatını toplumun hizmetine vermiş, şekil ve ifâde bakımından eski, öz ve ruh yönünden de yeni eserler vermiştir. Eserlerinde hürriyet, vatan, millete hizmet, haksızlıkla savaş, adalet vb. fikirleri dile getirildi. Namık Kemal, dilde ve edebiyatta sadeleşmeyi savundu. Yeni nazım biçimleri denedi. Edebiyatımızın batılılaşmasında rolü büyüktür. Şiirleri ilk defa Sadettin Nüzhet Ergun tarafından toplanıp “Namık Kemal- Hayâtı ve Şiirleri” adı ile yayımlandı (1933).

Piyesleri: 1. Vatan Yahut Silistre (1873), 2. Zavallı Çocuk (1873), 3. Akif Bey (1874), 4. Gülnihâl (1875), 5. Celâleddin Harzemşah (1885), 6. Karabelâ (1910).

Romanları: 1. İntibah (1876), 2. Cezmi (1880).

Tenkit eserleri: 1. Tahrîb-i Harabat (1885), 2. Tâkib (1885), 3. Renan Müdafaanâmesİ (1962).

Tarih ve biyografi:1. Kanije (1874), 2. Silistre Muhasarası (1874,1946), 3. Osmanlı Tarihi (Yeni baskısı: 1971,1974, üç cilt), 4. Büyük İslam Tarihi (Yeni baskı: 1975), 5. Evrak-ı Perişan (1871), 6. Yavuz Sultan Selim (1968 yeni baskı). Mektuplarını F. A. Tansel “Hususî Mektuplarına Göre Namık Kemal ve A. Hanı id’1 (1949.4 cilt) ile O. F. Akün “Namık Kemal’in Mektupları” (1972) neşretti. Mehmet Kaplan‘ın doktora tezinin konuşu da “Namık Kemal Hayatı ve Eserleri” (1948)’dir. M. N Özön, “Namık Kemal ve İbret Gazetesi” (1938) adlı kitapta makalelerini topladı.

Nevi

admin — Sun, 12 Jul 2009 23:42:02 +0000

Dîvan şâiri. Malkara’da doğdu. Asıl adı Yahya’dır. Pîr Ali’nin oğludur. İstanbul’da Davutpaşa Medresesi’nde öğrenim gördü. Gelibolu ve İstanbul medreselerinde müderrislik ve II. Murad’ın oğlu Mustafa ile başka şehzadelere hocalık yaptı, istanbul’da öldü. Vefa Camiî bahçesinde gömülüdür.
Arapça, Farsça ve Türkçe ile eser veren âlim divan edebiyatı şairlerindendir. Edebiyatımızda sâde dilli ve samimî duygular bulunduran gazelleri ile tanınmıştır. Âşıkane söyleyişi vardır.
Manzum eserleri: 1. Dîvan (Tenkitli metnini Mertol Tulum ile M. A. Tanyeri hazırladı, 1977′de İ.Ü. Edebiyat Fakültesi Yayınları arasında çıktı.), 2. Hasb-ı Hâl (800 beyitlik tasavvufi mesnevi), 3. Tercüme-i Hadîs-i Erbain (Kırk hadisin kırk kit’a hâlinde tercümesi). Mensur eserleri: 1.1. Keşfü’l-hicâb min vechl’l-kltâb (İbni Arabî’nin Füsuslü’l-hikem’inin tercümesi), 2. Netâyicü’l-fünûn ve Mahâsinü’l-mütûn (Ansiklopedik bir eser), 3. Fazâilü’l-vüzerâ, 4. Risale-i Şikâyeti Rüzigâr, 5. Sinan Paşa’ya Mektup, 6. Nevâ-yı Uşşak, 7. Faslün fî fazî-leti’l-ışk, 8. Terceme-i Münşeât-ı Hâce Cİhân.

Niyazi

admin — Wed, 24 Jun 2009 00:07:05 +0000

Şâir. Malatya’da doğdu. Tasavvuf eğitimi görmüş, bunun İçin Malatya, Mardin, Bağdat ve Kerbelâ gibi İllerdeki şeyhlerin yanında bulunmuştur. 1646 yılında İstanbul’a geldi. Halveti tarikatının Mısriyye kolunu kurup Bursa’da şeyh oldu (1670). Önce Rodos’a (1673), sonra iki defa Limni Adası’na sürüldü (1691,1694). Sürgünde öldü.
Tasavvuf edebiyatı şairlerindendir. Aruz vezni ile yazdığı şiirlerde Fuzuli‘nin, hece vezni ile olan ilahierinde de Yunus Emre’nin tesiri görülür. Şiirlerinin teması din ve tasavvuftur.
Dîvân’ı yeni yazı ile defalarca basıldı. İbrahim Yurdoren bu dîvandaki şiirlerin açıklamasını yayımladı (1966). Mevâldü’l-İrfan adlı eserini de Süleyman Ateş, İrfan Sofraları adı ile Türkçe‘ye çevirdi. Niyazi hakkında en Önemli çalışmayı Abdülbaki Gölpınarlı yapmış, istanbul Üniversitesi Şarkiyat Mecmuası’nda neşretmiştir (C. VII, 1972).

Nesimi

admin — Tue, 16 Jun 2009 23:53:25 +0000

Dîvan şâiri. Azerî sahasında yetişen Türk şâiridir. Asıl adının Imâdeddîn olduğu, Bağdat civarında Nesîm kasabasında doğduğu söylenir. Hayâtı hakkında verilen bilgiler çelişkilidir. İran’da Hurufilik mezhebini kuran Fazlullah’ın (Öl. 1401) halîfelerinden olduğu, şeriata aykırı inançları propaganda ettiği için Halep’te derisi yüzülerek Öldürüldüğü bilinmektedir (1404). Hayâtı efsaneleşmiş, özellikle alevî, bektaşî şairler arasında “Şâh-ı Şehid” adı ile îtibar kazanmıştır.
Nesîmî sâdece yaşadığı asrın değil, bütün Türk edebiyatının da en usta şairlerindendir. Türkçe ve Farsça ile mesneviler, gazeller, rubailer ve tuyuglar yazmıştır. İlâhî aşkın verdiği heyecanla yazdığı Türkçe şiirlerinde ahenkli ve çok düzgün bir dil görülür. Bu şiirlerde Hurûfi inancının izleri de açıkça görülür. Asırlarca okunmuş ve şiirlerine nazireler yazılmıştır. Fuzuli gibi büyük bir şâir üzerinde etkili olmuştur. Kanunî Sultan Süleyman da onun meşhur bir gazeline nazire yazmıştır.
Türkçe ve Farsça olmak üzere İki divânı vardır. Türkçe şiirlerinde Nesimi, Farsça şiirlerinde Hüseynî mahlasını kullanmıştır. Türkçe dîvânı 1844-1881 yılları arasında dört defa neşredildi. Bütün şiirleri Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Akademisi tarafından üç cilt hâlinde Bakü’de basıldı (1973). [Hüseyin Ayan, Nesîmî dîvanı konusunda doktora tezi hazırlamıştır. Kemâl Edip Kürkçüoğlu'nun hazırladığı Seyyİd Nesîmî Dîvânı'ndan Seçmeler isimli açıklamalı kitap Kültür Bakanlığı'nca neşredildi (1973).]

Nefi

admin — Tue, 02 Jun 2009 23:41:05 +0000

Dîvan şâiri. Hasankale’de doğdu. Asıl adı Ömer. Memleketinde Medrese öğrenimi gördükten sonra I. Ahmed zamanında istanbul’a geldi. Sultan IV. Murad tarafından korundu. Bâzı memurluklarda bulundu, vergi kâtipliği yaptı. Sultan IV. Murad’a bir daha hiciv yazmayacağına dâir söz vermiş, sözünde durmayarak Bayram Paşa’yı hicvetmiş ve bu yüzden boğdurularak Sarayburnu’ndan denize attırılmıştır.
Nefî, divan edebiyatının en büyük övgü ve yergi şâiridir. I. Ahmed, II. Osman ve IV. Murad ile devrin bâzı ileri gelenlerini övmüştür. Övme ve Övünmede aşırılığı, samimiyeti, gür sesi onun üslûp özelliklerindendir. Şiirlerinde ses bilgisinin güzelliği de mevcuttur. Hicivlerinde bazan hakaret ve sövgü görülür. Gazelleri hisli ve âşıkanedir. Farsça şiirler de söyleyen Nefi sağlam bir şiir tekniğine sahiptir.
Eserleri: 1. Türkçe Dîvan [İki defa basıldı (1836,1853).], 2. Farsça Dîvan fA.N. Tarlan, Türkçe‘ye çevirdi ve yayımladı (1943).!, 3. Sihâm-ı Kaza [(- Kaderin Okları), Saffet Sıtkı 1943'de neşretti.] A. Karahan’ın hazırladığı tanıtma kitabı. Millî Eğitim Bakanlığı yayınlan arasında çıktı (1972, 1985). Nefî ve eserleri konusunda Tulga Ocak’ın doçentlik tezi vardır, basılmamıştır.

Neşati

admin — Tue, 26 May 2009 22:18:01 +0000

(?-1674) Dîvan şâiri. Edirne’de doğdu. Ağazâde Mehmed Dede’nin dervişidir. Mevlevî tarikatına girmiştir. 1670′de Edirne Muradiye Mevlevîhânesi’ne şeyh olmuştur. Edirne’de Ölmüş ve Mevlevihane’nin avlusuna gömülmüştür.
Neşati, XVII’nci asrın büyük şairlerindendir. Sebk-i Hin-dî’yi, (hind üslûbu) Türkçe‘de en iyi temsil eden odur. En basit duygu, düşünce veya hayali bile en güzel kelimelerle, sanatlı bir tarzda, ve en ahenkli şekli ile anlatabilmiştir. Naili ve Nedim gibi şairler de onun üstadlığını kabul edip gazellerine nazire ve tahmisler yazmışlardır.
Eserler): 1. Dîvan (Elyazması hâlinde), 2. Hilye-i Enbiyâ (187 beyitlik küçük bir mesnevi, 1894′te basıldı), 3 Şehrengiz (144 beyit, mesnevi, divanının İçinde), 4. Şerh-i Müşkilât-ı Urfî (Urfî’nin bâzı şiirlerinin açıklamaları). Sadettin Nüzhet Ergun, Neşatinin hayatı ve eserleri hakkında bir kitap yayımladı (Neşati, 1933).

Nedim

admin — Wed, 20 May 2009 20:58:33 +0000

Dîvan şâiri. İstanbul’da doğdu. Asıl adı Ahmed’dir. Mehmed Efendi’nin oğlu. İyi bir medrese öğrenimi görmüş, müderris olmuştur. Damat İbrahim Paşa sadrazam olunca kadılık, aynı paşanın özel kütüphanesinde memurluk ve mahkeme naipliği yaptı. 1720-1730 yılları arasında, Müneccimbaşı Ahmed Efendi’nin (Ölüm: 1702) Sahalfü’l-Ahbâr (Haberlerle Dolu Sahifeler) adlı Arapça tarihini Türkçe‘ye çevirmiş (Bu eser 1769-70 yılında 3 cilt halinde basıldı. Yeni haskısı Tercüman 100 Temel Eser dizisinde yapıldı.) Antepli Aynî’nin Arapça tarihini tercüme komisyonunda çalışmıştır. Patrona Halil İsyanı’nda ölen şâirin kabri Çiçekçi’ye yakın olan mezarlıktadır.
Nedim, hem Lâle Devri’nin hem de bütün Türk edebiyatının en büyük şairlerindendir. Lâle Devri’nin zevk, safa ve eğlence âlemlerini istanbul Türkçe‘si ile yazdığı gazel, kaside ve şarkıları ile anlatmıştır. Dinî muhtevalı şiiri yoktur. Divan şiirine bâzı yenilikler getirmiştir. Sebk-i hindi (hint üslûbu) özellikleri görülen şiirleri de vardır.

Nedim Şiirleri: 1. Dîvan [En iyi baskıyı Halil Nihat Boztepe yaptırdı (1922). Yeni harflerle de Abdülbaki Gölpınarlı yayımladı (19B1,1972] 2. Sahaifü’l-Ahbar Tercümesi, 3. İkde’l-Cümân fi târihiz-zamân (Aynî Tarihi) Tercümesi (Tercüme komisyonunda üyedir).

Nedim ile ilgili önemli eserler: Hasibe Mazıoğlu, Nedim’in Dîvan Şiirine Getirdiği Yenilik (1957); Halit Fahri Ozansoy, Nedim (1932); Nevzat Yesirgil, Nedim (1952). vb.

Necati Bey

admin — Wed, 06 May 2009 19:37:11 +0000

Divan şairlerindendir. Doğum yeri belli değil. Asıl adı “isâ. Edirne’de bir hanım tarafından köle olarak alınmış, sonra Kastamonu’ya gitmiş, orada söylediği gazellerle tanınmaya başlamıştır. Fatih Sultan Mehmet’in dîvan kâtipliğine tâyin edilince istanbul’a geldi. II. Bayezit’in oğlu Şehzade Abdullah’ın dîvan katipliğini yaparken şehzade Ölünce Karaman’dan tekrar İstanbul’a döndü. Şehzade Mahmud’un nişancısı olarak Manisa’ya gitti. Orada kısa sûre kalıp İstanbul’a geldi (1507) ve ömrünün geri kalan kısmını Vefâ’daki evinde geçirdi. İstanbul’da öldü.
istanbul’a meşhur bir şâir olarak gelmişti. Ahmet Paşa gibi devrinin usta bir şairi tarafından beğenildi. Asrının en büyük şairlerinden biri oldu. Divan şiirini, atasözleri ve deyimleri katarak renklendirdi. XVl’ıncı asır şâirlerinden bâzıları üzerinde tesiri vardır.
Elde bulunan tek eseri Divan’ıdır. (Ali Nihat Tarlan, 1963′te yayımladı. Mehmet Çavuşoğlu da dîvanın tahlilini İhtiva eden bir doktora tezi hazırladı. Bu tezin bâzı bölümleri “Necati Bey Divanı‘nın Tahlili” adıyla 1971′de neşretti).

Nasrettin Hoca

admin — Thu, 30 Apr 2009 17:13:02 +0000

Nükteci. Belgelerin yetersizliği, hakkındaki rivayetlerin de çelişkili olması sebebiyle yaşadığı devir ile tarihi şahsiyetini tesbit etmek mümkün olamamıştır. Lâmii-zâde Abdullah Çelebi’nin Letâif’inde Nasreddin Hoca ile Şeyyad Hamza çağdaş olarak gösterilir. Bu ve benzeri bilgilere göre Nasrettin Hoca‘nın XIV’üncü asırda yaşamış olduğu tahmin edilmektedir. Türbesindekİ XVIII veya XiX’uncu asırda konduğu tahmin olunan kitabedeki hicrî 368 tarihinin tersinden okunması ile onun 1284′te öldüğünü ileri sürenler vardır. İ.H. Dânişmend, Hoca’yı Çobanoğulları’ndan Nasreddin Mahmud olduğunu savunur. Rivayetlere göre “Hoca, Sivrihisar’ın Hortu köyünde doğmuştur. Babası aynı köyün imamı Abdullah’tır. Sivrihisar’da okumuş, babasının ölümünden sonra Akşehir’e giderek Seyit Mahmud Hayrânî’nin (öl. 1268) dervişi olmuş, 1284′te bu şehirde ölmüştür.”
XVI’ncı asırda Ebülhayr Rûmî’nin Şehzade Cem adına yazdığı Saltuk-nâme’de, “Sarı Saltuk İle Nasreddln Hoca’nın Mahmud Hayrânî’nin dervişleri olduğu, Sarı Saltuk’un pirini ziyaret etmek için Akşehir’e geldiği vakit Hoca’nın evini de ziyaret ettiği” anlatılmaktadır. Elimizde bulunan en eski N. Hoca fıkrası da Saltuk-nâme’de bulunmaktadır. Nasrettin Hoca fıkraları zamanla çoğalmış ve bunlar biraraya getirilerek XVI’ıncı asırdan itibaren N. Hoca lâtife mecmuaları düzenlenmiştir. N. Hoca, fıkralarda bazan kadı, bazan hoca, bazan müderris olarak karşımıza çıkar. Yokluk ve geçim sıkıntısı içindedir. Eşeği ile karısı halk, mollalar bu fıkraların şahıs kadrosunu teşkil eder. Hoca bâzan saf, bâzan çok uyanık, ama dâima hazır cevaptır. Türk zekâsının, hazır cevaplığının, mizah gücünün efsaneleşmiş bir kahramanıdır. Türk milletinin günlük hayâtı onun fıkraları ile neşelenmiş ve renklenmiştir. N. Hoca fıkraları başta Osmanlı toprakları olmak üzere Türkçe‘nin konuşulduğu her alana yayılmış, tercümeler yoluyla da 1857′den sonra dünyâya yayılmıştır.
[Abdülbaki Gölpınarlı, Nasreddin Hoca, İst 1961; Erdoğan Tokmakçıoğlu, Bütün Yönleriyle Nasreddin Hoca, ist. 1971; Orhan Veli Kanık, Nasreddin Hoca Hikayeleri, manzum, 1949, 1950; Mehmet Fuat Köprülü, Nasreddin Hoca hayatı, manzum hikayeler, 1918 ve Perihan Arbak, Nasreddin Hoca Bibliyografyası, Türk Kültürü Araştırmaları dergisi, I, sayı 2, Ankara 1967.1

Nail-i Kadim

admin — Thu, 23 Apr 2009 16:45:44 +0000

(?-1666) Divan edebiyatı şâiri. İstanbul’da doğdu. Asıl adı Mustafa’dır. Dîvân-ı Hümâyun’da kâtiplik yaptı. Mâden kalemi başhalifesi oldu. Hayatının sonlarına doğru Edirne’ye sürüldü. Avusturya zaferinden sonra (1665) affedildi; İstanbul’a döndü. İstanbul’da Öldü. Fındıklı’da Sünbülî Tekkesi’nin mezarlığına gömüldü.
Nail-i Kadim, fikrini en kısa, söz katılamayacak bir tarzda ve en ahenkli bir ifâde ile anlatır. Kelime seçmekte titizdir. Usta bir şairdir. Bilhassa gazelleri çok güzeldir. Tanzimat edebiyatı şairlerinden Leskofçalı Galip, Hersekli Arif Hikmet, Yenişehirli Avni ve Namık Kemal üzerinde tesiri vardır.
Divânı Haluk İpekten tarafından İlmî yollarla hazırlandı ve bastırıldı (1970). Aynı yazar, Naili Kadim Hayatı ve Edebi Kişiliği adlı incelemisini de yayımladı (1973).