EdebiyatFakultesi.Com » E

Edirneli Nazmi

admin — Fri, 10 Apr 2009 17:31:06 +0000

(XVII’ıncı asır) Şâir Edirne’de doğdu. Asıl adı Mehmed’dir. Yeniçeri olarak Yavuz Sultan Selim’in Iran (1514) ve Mısır (1516) seferlerine katıldığı, Kanunî Sultan Süleyman devrinde de bir süre ahkâm kâtipliği ve silâhtarlar bölükbaşısı olduğu bilinmektedir. 1555′ten sonra öldüğü sanılıyor.
Türki-i basit denilen sâde Türkçe ile şiir yazma akımı şairlerindendir. Divânı bu dille yazılmış şiirlerle doludur. Türki-i basit akımı dilde süratle çoğalan Arapça, Farsça kelime ve tamlamalara tepki olarak doğan ve XV’inci asırda Tatavlalı Mahremi tarafından başlatılan bir milli edebiyat akımı idi. Mahremi ile Nazmi usta bir şâir olmadıkları için bu akım tutunmarmştır. Nazmî’nin şiirleri Türkçe’nin tarihi bakımından önem taşır. Bu şiirlerde mahallî hayât ile yurt güzellikleri de anlatılmıştır. Nazmî‘yi asıl meşhur eden Mecmuatü’n-Nezâir (Nazireler Mecmuası) adlı antolojisidir. Antolojisinde 244 şairin şiirleri yer alır. Bugün hayatı hakkında hiçbir şey bilmediğimiz bazı divan edebiyatı şairlerinin varlığını bu kitap sayesinde biliyoruz.
Eserleri: 1. Dîvan (46-48 bin beyittik bir eserdir. Elyazması halindedir. Mehmet Fuat Köprülü tarafından 1928′de Hayat Mecmuası’nda yayımlanmıştır. Nihal Atsız‘ın da, Edirneli Nazmi‘nin Eseri ve Bu Eserin Türk Dili ve Edebiyatı Bakımından ehemmiyeti isimli makalesi 1934′te Orhun mecmuasında yayımlandı.) 2. Mecmuatü’n-nezair (244 şâirin 3356 şiirinden meydana gelen bir antolojidir, elyazması halindedir.)

Enis Behiç Koryürek

admin — Fri, 26 Dec 2008 20:46:34 +0000

(1892-1949)
Şâir. İstanbul’da doğdu. Askerî doktor İsmail Behiç Bey’in oğludur. İlköğrenimini özel dersler alarak yaptı. Selanik ve Usküp idadilerinde, İstanbul Lisesi’nde ortaöğrenim gördü. Mülkiye Mektebi’ni birincilikle bitirip (1913) Hariciye Bakanlığı Ticaret İşleri Kâtipliği’ne tayin oldu. Bükreş Konsolosluğu Kâtipliği (1915), Budapeşte Konsolos Muavinliği (1916), Edirne Vilâyeti Hukuk Müdürlüğü (1922-1925), Ticaret Bakanlığı tercümanlığı (1926), daire başkan yardımcılığı,daire başkanlığı Çalışma Bakanlığı Müsteşarlığı yaptı. 1946′da istifa edip Zonguldak’tan milletvekili adayı olduysa da kazanamadı. Ankara’da öldü. Kabri Asri Mezarlık’tadır.
İlk şiirlerini aruz vezni ile yazdı. Adı, Balkan Harbi sırasında millî temalı ve aruzlu şiirleri ile duyuldu. Ziya Gökalp ile tanıştıktan sonra hece vezni İle sevilen epik manzumeler yazdı. Hecenin beş şâirinden biri oldu. Enis Behiş Koryürek, 1946′dan sonra tasavvufi şiirleri ile dikkati çekti.
Şiir kitapları: 1. Miras (1927), 2. Vâridât-ı Süleyman (1949), 3. Miras ve Güneşin Ölümü (Fethi Tevetoğlu’nun incelemesi İle, 1951), Şâirin tercüme eserleri de vardır.

ESAT M. KARAKURT

admin — Tue, 27 May 2008 13:07:23 +0000

(1902-1977)
Roman yazarı. İstanbul’da doğdu. Mahmud Nedim Paşa’nın oğludur,Kadıköy Sultanîsi, Diş Hekimliği Okulu (1924) ve İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni (1930) bitirdi. Tercüman-ı Hakikat ve İleri gazetesinde çalıştı. Edebiyat öğretmeniliği ve avukatlık yaptı. Urfa Milletvekili, ve Urfa Senatörü oldu (1961-1966). İstanbul’da öldü. Zincirli kuyu Mezarlığı’na gömüldü. XX’nci asır romancılarındandır. Yazı hayatına gazetecini ve hikayecilikle başladı. Romanları ile meşhur oldu. Bu eserlerde aşk ve ihtiras konularını işlemiştir. Hemen hemen her romanı defalarca basılmış ve filme alınmıştır.

Romanları:

1. Aşkın Alevleri (1926), 2. Vahşî Bir Kız Sevdim (1926), 3. Çölde Bir İstanbul Kızı (1926), 4. Dağları Bekleyen Kız (1934), 5. Allah’a Ismarladık (1936), 6. Olünceye Kadar (1937), 7. Son Gece (1938), 8. Kadın Severse (1939), 9.1 İlk ve Son (1940), 10. Kocamı Aldatacağım (1940), 11. Sokaktan Gelen Kadın (1945), 12. Ankara Ekspresi (1946) 13. Bir Kadın Kayboldu (1948), 14. Ömrümün Tek Gecesi (1949),’ 15. Erikler Çiçek Açtı (1952), 16. Son Tren (1954), 17. Kadın İsterse (1960). Aşkın Alevleri adlı kitabının içinde iki büyük hikâyesi de yer almıştır. Murat Uraz, yazarın biyografisi ile ilk eserleri hakktnda Esat Mahmut Karakurt adlı kitabı çıkardı (1937).

Ertuğrul Karakoç

admin — Tue, 27 May 2008 12:34:47 +0000

Şâir, yazar. Elbistan’ın Ekinözü (Celâ) köyünde doğdu. Abdurrahim Karakoç‘un kardeşi. il-
köğrenimini köyünde, ortaöğrenimini Elbistan Ortaokulu İle Gaziantep Öğretmen Okulu’nda, yükseköğrenimini de Necati Eğitim Enstitüsü Türkçe Bötümü’nde yaptı. Ertuğrul Karakoç, Anadolu’nun çeşitli ortaokullarında öğretmenlik ve idarecilik yaptı. Millî Eğitim Bakanlığı Merkez Teşkilâtı’nda çalıştı. Günümüz şairlerindendir. Hikaye, makale ve denemeleri de vardır. Şiirleri ve yazıları Ocak, İlgaz, Hareket ve Varlık gibi dergilerde çıktı.

Şiir kitapları: 1. İlk (1956), 2. Kan Ağrısı (1966), 3. Altay Türküsü (1966).

EBUBEKİR KANİ

admin — Tue, 22 Apr 2008 13:57:21 +0000

(1712-1792)
Divan şairi. Tokat’ta doğdu. Tokat’ta okudu ve Tokat Mevlevihânesi’nde bulundu. Şiirleri ile Hekimoğlu Ali Paşa’nın dikkatini çekti. Paşa, İstanbul’a dönerken Kânî’yi de beraberinde getirmiş ve onu Dlvân-ı Hümâyûn kalemine memur olarak yerleştirmiştir. Silistre’de de dîvan kâtipliği yaptı. 1782′de İstanbul’a geldi. Limni adasına sürgün olarak gitti. İstanbul’da öldü.
Asrının mizahî mektupları, mizahî ve satirik manzumeleri İle tanınmış şairlerindendir. Şiirlerinde’ mizah havası vardır. Münşeatı (mektuplardan meydana gelen eseri) üslûp inceliği ve mizahî unsurları bakımından şiirlerinden daha başarılıdır. Türkçe, Arapça ve Farsça şiirleri vardır. Mektupları arasında bulunan ve bir kedinin ağzından sahibine yazılan Hırrenâme çok meşhurdur. Yeğen Mehmed Paşa’ya mektupları da İlgi çekicidir.

Eserleri:

1. Divan (basıldı), 2. Münşeat (120 civarında mektuptan meydana gelmiştir; bâzıları eski nesir antolojilerine alınmıştır).

EMİNE IŞINSU ÖKSÜZ

admin — Tue, 08 Apr 2008 17:01:10 +0000

Yazar. Kars’ta doğdu. Şair Halide Nusret Zorlutuna’nın kızıdır. Ankara Koleji’ni bitirdi. Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Felsefe Bölümü öğrencisi iken Öğrenimini yarıda bırakarak fıkra yazarlığına başladı. Töre dergisini 1971′den bu yana çıkarmaktadır.
Şiir, hikâye, fıkra ve roman türlerinde eserler vermiştir. Romanlarının ikisinde Türkiye dışında yaşayan Türkler’in acı dolu hayatını anlatmıştır. Okçu, her yeni eserinde yeni bir üslûp denemesi ile de dikkati çeker. Tiyatro eserleri de vardır.

Romanları:

1. Küçük Dünya (1966), 2. Azap Topraklan (1970, 6. baskı 1978), 3. Ak Topraklar (1971), 4. Tutsak (1973), 5. Sancı (1974), 6. Çiçekler Büyür (1978), 7. Cambaz (1981).

Diğer eserleri:

1. İki Nokta (Şiirler, 1956), 2. Bir Yürek Satıldı (Tiyatro eseri, 1967), 3. Bir Milyon İğne (Tiyatro eseri, 1967). Okçu, Küçük Dünya romanı ile Turizm ve Tanıtma Bakanlığı Sanat armağanı’nı (1967), Bir Yürek Satıldı oyunu ile de TRT Radyo Oyunları Yarışması dram bölümü birinciliğini kazandı (1969).

EFLATUN CEM GÜNEY

admin — Sun, 06 Apr 2008 07:43:53 +0000

(1896-2.1.1981)
Masal yazarı. Hekimhan’da doğdu. Ahmed Hurşid Bey’in oğludur. Sivas İdadi ve Sultânî’sini bitirdi (1918). Anadolu’nun çeşitli İllerinde ve istanbul’da edebiyat öğretmenliği, Topkapı Müzesi Müdür Yardımcılığı, Millî Eğitim Müdür Yardımcılığı ve Halk Eğitimi Başkanlığı yaptı. İstanbul’da
öldü.
Konya MÜdafaa-t Hukuk Cemtyeti’ndeki faaliyetleri ile Millî Mücâdele’ye katıldı. İstiklâl (Eskişehir, 1919), İrşâd (Konya, 1921) ve Misak-ı Millî {Kayseri, 1921) dergi ve gazeteleri çıkardı. Duygu ve Düşünce, Duygu ve Dilek, Taşpınar gibi dergileri idare etti. Folklor araştırma çalışmaları yapıp halk hikayelerini, masalları ve efsaneleri derleyip onları edebî eser seviyesine çıkarmaya uğraştı. Masal çalışmaları ile milletlerarası üne kavuştu ve Danimarka’daki Hans Chrıstıan Andersen nnusveddeaen kontrol edıteceK Kurumu Eflatun Cem Güney‘e Açıl Şofrani-Açıl ve Dede Korkut Destanları ile iki defa “Ajıderseh PSyesi Şeref Diploması ve Dünya Çocuk Edebiyatı Sertifikası” verdi (1956, 1960).

Masal kitapları: 1. Nar Tanesi (194G), 2. Akıl Kutusu (1947), 3. En Güzel Türk Masalları (1948), 4. Altın Heybe, 5. Kül Kedisi, 6. Felek Sillesi (1948), 7. Acil Sofram Açıl ve Congoloz Baba (1949), 8. Kara Yılan ve Kara Gülmez (1949), 9, Bir Varmış Bir Yokmuş (1956), 10. Evvel Zaman İçinde (1957), 11. Gökten üç Elma Düştü (1960), 12. Az Gittim Uz Gittim (1961), 13. Ağlayan Nar ile Gülen Ayva (1969), 14. Al Elma Yeşil Elma (1969), 15. Sabır Taşı (1969), 16. Hasırcı Baba- Keloğlan (1969), 17. Aygın Baygın Ses ve Nurtopu (1970), 18. Yedi Köyün Yüz Karası (1970), 19. Altın Gergef (1971), 20. Güldükçe Güller Açan Kız (1971), 21. Tellerinde Bülbüller Şakıyan Saz, vs…

Halk hikayeleri: 1. Dertli Kaval (1945), 2. Dede Korkut Hikayeleri (1958), 3. Âşık Garip (1958), 4. Kerem İle Aslı (1959), 5. Tahir İle Zühre (1959), 6. Şah İsmail. Halk şairleri: 1. Erzurumlu Emrah (1928,1955), 2. Halk Şiiri Antolojisi (1947), 3. Âşık Ruhsatı (1953), 4 Meslekî (1953), 5. Meslekî (1953), 6 Kâmilî (1958). Türkü ve fıkra, fotklor: 1. Halk Türküleri (2 cilt, 1953-1956), 2. Nasrettin Hoca Fıkraları (1956), 3. Folklor ve Eğitim (1966), 4. Folklor ve Halk Edebiyatı (1917). Diğer eserleri: 1. Matem Sesleri (1920, şiirler), 2. Dumlupınar’a Doğru, 3. Kara Yazı, 4. Atatürkün Hayatı ve Atatürkün Eserleri (1963). Halk eğitimi ile ilgili eserleri de vardır.

ENDERUNLU FAZIL

admin — Fri, 21 Mar 2008 15:33:36 +0000

(17597-1810)
Dîvan ve mesnevi şâiri. Akkâ civarında Safd’da doğdu. Asıl adı Hüseyin’dir. Babası Ali Tâhir’in öldürülmesi üzerine İstanbul’a getirilmiş, Enderun’a alınmış, orada eğitilip öğretilmiştir (1775-1784). Bir aşk macerası sebebiyle Enderun’dan uzaklaştırılınca uzun yıllar (10-12 sene) sefil bir hayat yaşamıştır. Halep ve Erzurum’da bâzı memurluklara alınmış, 1795′te Rodos’a sürülmüş, gözleri kör oiunca da İstanbul’a dönmesine izin verilmiştir. İstanbul’da ölmüş, Eyüp Mezarlığı’na gömülmüştür.
Güzel şiirleri bulunmakla beraber Fazıl, üstün bir şâir değildir. Nâbî ve Nedim’in üslubunda yazdığı gazellerinde çeşitli milletlerin güzellerini, bâzan basitliğe ve açıksaçık ifadelere düşerek anlatır. Mesneviler, mahallî hayâtı aksettirmesi bakımından ilgi çekicidir.

Eserleri:

1. Dîvan (1842′de basıldı.), 2. Defteri Aşk (Dîvanı ite birlikte basıldı, mesnevidir), 3. Hû ban-nâme (Çeşjtli milletlerin erkek güzelleri hakkında mesnevi), 4. Zenan-nâme (Mesnevidir, her milletin kadın güzellerini tasvir ve tarif eder. Bu eser J. Decourdemanche tarafından Fransızca’ya çevrilerek 1890′da Paris’te yayımlandı), 5. Çengi-nâme (Mu-rabbâlardan meydana gelmiştir, devrinin bâzı özelliklerini yansıtması bakımından önemlidir.) (Fâzıl’ın biyografisi ve eserleri Içjn İslâm Ans. Fâzıl maddesine bakınız. Hûban-nâme ile Zenan-nâme, Ercümend Muhib tarafından 1945′te yayımlanmıştır.]

EVLİYA ÇELEBİ

admin — Thu, 20 Mar 2008 13:55:41 +0000

(1611-1682?)
Seyahat-nâme yazarı. Asıl adı Evliyâ’dır. Derviş Mehmed Zıllî’nin oğludur. İstanbul’da Unkapanı’nda doğdu. Devrinin Ahfeş Efendi ve Evliya Mehmed Efendi gibi meşhur bilginlerinden ders gördü. Enderun’da da dört yıl öğrenim görerek sipahi oldu. 1630′da gördüğü bir rüya üzerine İstanbul’u inceden inceye gezdi, notlar aldı. Sonra İ&tanbul dışına çıkarak Bursa, İzmit, Trabzon, Kırım ve Girit’e gitti. Tanıdığı devlet adamlarının yanında görev alarak veya seferlere katılarak Kafkasya, Iran, Anadolu, Suriye, Filistin, Avusturya ve Almanya’yı hattâ Mısır, Sudan ve Habeşistan’ı gördü. Çelebi’nin hangi tarihte ve nerede öldüğü bilinmiyor.
Yaklaşık olarak, elli yıl süren gezi izlenimlerini Seyahat-nâme adlı on ciltlik eserde yazdı. Bu, eski edebiyatımızın en büyük seyahat eseridir. İçinde tarih, coğrafya, biyografi, folklor, dil, sosyoloji vb. konularda çok zengin ve çeşitli bilgiler vardır. Başından geçen bâzı olayları nükteli bir dil ile, bâzı hâllerde abartarak anlatır. Duyduklarını olduğu gibi yazıya geçirir. Halk diline yakın bir dil ile, sâde ve samîmi bir üslûp ile yazmıştır. Seyahat-nâme önce Batılı türkologların ilgisini çekmiş (J. V. Hammer, F. Taeschner), sonra Türkiye’de değeri anlaşılmıştır. ,….
Seyahat-nâme’nin ilk sekiz cildi (1898-1928) eski yazı ile, son iki cildi de yeni yazı ile (1935-1938) basıldı. Yeni baskıları daha çok seçmeler hâlinde çıkmıştır. Bunlar arasında, Reşat Ekrem Koçu’nun Evliya Çelebi Seyahat-nâmesi (5 cilt, 1943-1951); Mustafa Nihat Özön’ün Seyahat-nâme’si (3 cilt, 1944-1945); Mehmet Aksoy ile Server İskit’in Evliya Çelebi Seyahat-nâme’sinden En Güzel Parçalar’ı (1962); Zuhuri pa-nışman’ın Evliya Çelebi Seyahat-nâme’si (10 cilt, 1969-1970); Nihâi Atsız’ın Evliya Çelebi’den Seçmeler’! (2 cilt, 1971, 1972) sayılabilir.

EŞREFOĞLU RUMİ

admin — Thu, 20 Mar 2008 13:53:34 +0000

(?-1469)
Şâir, yazar. Asıl adı Abdullah’tır. Mısır’dan göçerek iznik’e yerleşen bir ailenin oğludur. İyi bir öğrenim gördükten sonra Bursa’ya gelmiş, Emir Sultan’ın hizmetine girmiştir. Onun tavsiyesi ile Ankara’ya giderek Hacı Bayram-ı Velî’ye Önce devriş sonra damat olmuştur. Kadiri tarikatının Eşrefiye kolunun kurucusudur. İznik’te öldü, tekkesine gömüldü. Hayatı halk arasında menkıbeleşmiş, bu efsâneler sonradan yazıya geçirilmiştir.
Yunus Emre’nin ilahilerine benzer şiirler söyleyerek onun yolunda yürümüştür. Din ve tasavvuf temasını işleyen şiirlerinde bâzan aruz, bâzan hece ölçüsünü kullanmıştır. Mensur eserinde de (Müzekki’n-nüfûs) tasavvufun prensiplerini anlatmış, dervişlerine nefsi terbiye etme ve güzel ahlâk sahibi olmanın yollarını anlatmıştır.

Eserleri:

1. Dîvan [elyazması nüshaları vardır. Önce Âsaf Halet Çelebi tarafından bir inceleme ile basılmış (1944), sonra Tercüman gazetesi 1001 Temel Eser diziside yayımlanmıştır (1972).] 2. Müzekki’n-nüfûs (Nefisleri temizleyen demektir, mensurdur, tasavvuf konusunu işler, yeni yazı ile de neşredildi.) 3. Tarikat-nâme, 4. Fütüvvet-nâme, 5. Delailü’n-nübüvve, 6. İbret-nâme, 7. Mâziret-nâme, 8. Hayret-nâme, 9. Elest-nâme, 10. Nasihat-nâme, 11. Esrârü’t-tâlibîn, 12. Münâcât-nâme, 13. Tâc-nâme.

[Hayâtı ve menkıbeleri üzerine yazılan, Bursalı Mehmed Veliyyüddîn'in Menakıb-ı Eşref-zâde'si, Abdullah Uçman ve Önder Akıncı tarafından yayımlandı (1976).]